Κάπαρη (Capparis spp.), κερκετίνη και καρκίνος του προστάτη: από τα προκλινικά ευρήματα στην κλινική τεκμηρίωση©

Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist

Περίληψη

Η κάπαρη (Capparis spp.) αποτελεί χαρακτηριστικό τρόφιμο της μεσογειακής διατροφής και περιέχει ποικίλες βιοδραστικές φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων φλαβονοειδή όπως η κερκετίνη και η καεμφερόλη.

Οι ενώσεις αυτές έχουν αποτελέσει αντικείμενο έρευνας για τις πιθανές αντιοξειδωτικές και αντικαρκινικές τους ιδιότητες. Η

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Iατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός ερευνητής, Συγγραφέας,Δερβενακίων 46, Κόρινθος Τηλ.6944280764 e-mail:  pharmage2@gmail.com www.gelis.gr, www.pharmagel.gr

Αικατερίνη Γκέλη, Ιατρός, Ακτινοδιαγνώστρια, Άσσος, Κορινθίας

παρούσα ανασκόπηση εξετάζει τη διαθέσιμη βιβλιογραφία σχετικά με την κάπαρη, την κερκετίνη και τον καρκίνο του προστάτη, διακρίνοντας τα ευρήματα από εργαστηριακά μοντέλα από τα δεδομένα που προέρχονται από ανθρώπινες μελέτες.

Προκλινικές έρευνες έχουν διερευνήσει την επίδραση της κερκετίνης σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβίωσης, απόπτωσης, πολλαπλασιασμού, μετανάστευσης και επιθηλιακής-μεσεγχυματικής μετάβασης. Νεότερες μελέτες εξετάζουν επίσης μεθανολικά εκχυλίσματα Capparis spinosa, καθώς και την ένωση 1H-indole-2-hydroxy-3-carboxylic acid (IHCA), η οποία απομονώθηκε από το Capparis ovata. Τα ευρήματα αυτά είναι ερευνητικά ενδιαφέροντα, αλλά αφορούν συγκεκριμένα πειραματικά συστήματα και δεν αποδεικνύουν κλινικό όφελος από τη διατροφική κατανάλωση κάπαρης.

Τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα είναι περιορισμένα. Η πρώτη ενδιάμεση ανάλυση της δοκιμής QUERGEN δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική επίδραση της συμπληρωματικής χορήγησης κερκετίνης στη δυναμική του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA). Άλλη τυχαιοποιημένη μελέτη έδειξε ότι η συμπληρωματική χορήγηση κερκετίνης μαζί με εκχύλισμα πράσινου τσαγιού αύξησε τη συγκέντρωση της κερκετίνης στον προστατικό ιστό, χωρίς να τεκμηριώσει αντίστοιχο αντικαρκινικό όφελος.

Συμπερασματικά, η κάπαρη διαθέτει ενδιαφέρον φυτοχημικό προφίλ, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κατανάλωσή της προλαμβάνει ή θεραπεύει τον καρκίνο του προστάτη.

Λέξεις-κλειδιά: #κάπαρη #Capparis #κερκετίνη #καρκίνος_του_προστάτη #πολυφαινόλες #απόπτωση #βλαστοκύτταρα_καρκίνου #PSA #βιοδιαθεσιμότητα

1. Εισαγωγή

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Παρά την πρόοδο στη διάγνωση, στη σταδιοποίηση και στη θεραπευτική αντιμετώπιση, η προχωρημένη και μεταστατική νόσος εξακολουθεί να συνδέεται με σημαντική νοσηρότητα και θνησιμότητα. Η αναζήτηση διατροφικών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάζουν την εμφάνιση ή την εξέλιξη της νόσου έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον για τις φυτικές πολυφαινόλες και τις πιθανές βιολογικές τους δράσεις [1].

Η κερκετίνη είναι ένα φλαβονοειδές που απαντά σε διάφορα τρόφιμα φυτικής προέλευσης και έχει μελετηθεί εκτενώς σε πειραματικά μοντέλα καρκίνου. Στον καρκίνο του προστάτη έχουν διερευνηθεί επιδράσεις της στην απόπτωση, στον κυτταρικό κύκλο, στην κυτταρική μετανάστευση και σε σηματοδοτικές οδούς που σχετίζονται με την επιβίωση και την επιθετικότητα των καρκινικών κυττάρων [2–4].

Η κάπαρη, η οποία προέρχεται από φυτά του γένους Capparis, χρησιμοποιείται ευρέως στη μεσογειακή διατροφή. Τα διάφορα μέρη του φυτού περιέχουν φαινολικές ενώσεις και φλαβονοειδή, των οποίων η σύσταση και η συγκέντρωση εξαρτώνται από το είδος, το φυτικό μέρος, τις συνθήκες καλλιέργειας και την επεξεργασία [5].

Η παρουσία κερκετίνης και άλλων βιοδραστικών ενώσεων στην κάπαρη δημιουργεί εύλογο ερευνητικό ενδιαφέρον. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι η κατανάλωση του τροφίμου εξασφαλίζει τις συγκεντρώσεις που χρησιμοποιούνται σε εργαστηριακά πειράματα ή ότι προκαλεί κλινικά σημαντικές αντικαρκινικές επιδράσεις.

Για την ορθή αξιολόγηση των δεδομένων είναι απαραίτητη η διάκριση μεταξύ τριών διαφορετικών κατηγοριών: της κάπαρης ως τροφίμου, των εκχυλισμάτων του φυτού και των απομονωμένων βιοδραστικών ενώσεων, όπως η κερκετίνη. Οι κατηγορίες αυτές διαφέρουν ως προς τη χημική σύσταση, τη δοσολογία, τη βιοδιαθεσιμότητα και τις πιθανές βιολογικές επιδράσεις.

Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η κριτική παρουσίαση των προκλινικών και κλινικών δεδομένων που συνδέουν την κάπαρη και την κερκετίνη με τον καρκίνο του προστάτη, με έμφαση στα όρια της διαθέσιμης τεκμηρίωσης και στη δυνατότητα εφαρμογής των εργαστηριακών ευρημάτων στην καθημερινή διατροφή και στην κλινική πράξη.

2. Φυτοχημικό προφίλ της κάπαρης

2.1. Φλαβονοειδή και πολυφαινόλες

Στα διάφορα μέρη του Capparis spinosa έχουν περιγραφεί πολυάριθμες φαινολικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων η κερκετίνη, η ρουτίνη, η καεμφερόλη και άλλα φλαβονοειδή. Η σχετική περιεκτικότητα διαφοροποιείται ανάλογα με το φυτικό μέρος και τις συνθήκες επεξεργασίας. Η συντήρηση σε άλμη ή ξίδι και άλλες μέθοδοι επεξεργασίας μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη χημική σύσταση του τελικού τροφίμου [5].

Η κερκετίνη έχει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον λόγω των επιδράσεών της σε κυτταρικά και μοριακά μοντέλα. Ωστόσο, η παρουσία της σε ένα τρόφιμο δεν αποτελεί από μόνη της δείκτη κλινικής αποτελεσματικότητας. Η ποσότητα που προσλαμβάνεται, η απορρόφηση από το γαστρεντερικό σύστημα, ο μεταβολισμός και η κατανομή στους ιστούς καθορίζουν την πραγματική έκθεση του οργανισμού στην ουσία.

Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ορθό να χαρακτηρίζεται η κάπαρη ως η πλουσιότερη διατροφική πηγή κερκετίνης χωρίς συγκρίσιμα αναλυτικά δεδομένα που να λαμβάνουν υπόψη τη μονάδα μέτρησης, το βάρος του τροφίμου, το φυτικό μέρος και τις συνθήκες επεξεργασίας.

2.2. Αντιοξειδωτική ικανότητα και εργαστηριακές μετρήσεις

Εκχυλίσματα κάπαρης έχουν εμφανίσει αντιοξειδωτική ικανότητα σε εργαστηριακές δοκιμασίες. Τα αποτελέσματα αυτά παρέχουν πληροφορίες για τη χημική συμπεριφορά των εκχυλισμάτων υπό συγκεκριμένες πειραματικές συνθήκες, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση κάπαρης μειώνει την οξειδωτική βλάβη στον ανθρώπινο προστάτη ή ελαττώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου [5].

Επιπλέον, η πιθανή αντικαρκινική δράση μιας πολυφαινόλης δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται αποκλειστικά στην αντιοξειδωτική της ικανότητα. Σε πειραματικά μοντέλα έχουν διερευνηθεί επιδράσεις σε ένζυμα, πρωτεΐνες που ρυθμίζουν την απόπτωση και ενδοκυττάριες σηματοδοτικές οδούς. Η βιολογική σημασία αυτών των επιδράσεων εξαρτάται από τη συγκέντρωση, το κυτταρικό περιβάλλον και το είδος του πειραματικού μοντέλου.

2.3. Διαφορετικά είδη του γένους Capparis

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν τα ευρήματα αφορούν διαφορετικά είδη του ίδιου γένους. Για παράδειγμα, η ένωση IHCA, η οποία απομονώθηκε από το Capparis ovata, μελετήθηκε σε εργαστηριακά μοντέλα καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων των κυττάρων LNCaP του καρκίνου του προστάτη [6].

Η συγκεκριμένη έρευνα αφορά απομονωμένο μόριο και όχι το εδώδιμο προϊόν που καταναλώνεται συνήθως ως κάπαρη. Δεν αποδεικνύει ότι η ένωση υπάρχει σε κλινικά σημαντική ποσότητα στην κοινή κάπαρη ή ότι η διατροφική πρόσληψή της προκαλεί ανάλογες βιολογικές επιδράσεις.

3. Προκλινικά δεδομένα για τον καρκίνο του προστάτη

3.1. Απόπτωση και ρύθμιση της Bcl-2/Bax

Η απόπτωση είναι ένας ρυθμιζόμενος μηχανισμός κυτταρικού θανάτου που συμβάλλει στην ομοιόσταση των ιστών. Η διαταραχή των μηχανισμών που ελέγχουν την απόπτωση μπορεί να ευνοήσει την επιβίωση παθολογικών κυττάρων. Για τον λόγο αυτό, η επίδραση φυτικών ενώσεων στις αποπτωτικές οδούς αποτελεί συχνό αντικείμενο προκλινικής αντικαρκινικής έρευνας.

Οι Hacioglu και συνεργάτες δημοσίευσαν το 2026 μελέτη στην οποία εξέτασαν μεθανολικό εκχύλισμα Capparis spinosa σε κύτταρα PC3 καρκίνου του προστάτη, χρησιμοποιώντας εργαστηριακές και υπολογιστικές μεθόδους. Οι ερευνητές αξιολόγησαν την κυτταροτοξικότητα, την έκφραση πρωτεϊνών που σχετίζονται με την απόπτωση, τον σχηματισμό αποικιών και την κυτταρική μετανάστευση [7].

Η μελέτη παρέχει ενδείξεις ότι συστατικά του συγκεκριμένου εκχυλίσματος ενδέχεται να επηρεάζουν μηχανισμούς κυτταρικής επιβίωσης. Τα αποτελέσματα, όμως, αφορούν συγκεκριμένο εκχύλισμα και συγκεκριμένες εργαστηριακές συνθήκες. Δεν αποδεικνύουν ότι η συνήθης κατανάλωση κάπαρης οδηγεί σε ανάλογες συγκεντρώσεις δραστικών ουσιών στον ανθρώπινο προστάτη.

Οι υπολογιστικές αναλύσεις μοριακής πρόσδεσης (molecular docking) μπορούν να υποδείξουν πιθανές αλληλεπιδράσεις μεταξύ μιας ένωσης και μιας πρωτεΐνης-στόχου. Δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η ένωση αναστέλλει λειτουργικά την πρωτεΐνη μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό. Για την τεκμηρίωση μιας τέτοιας δράσης απαιτούνται συμπληρωματικά βιοχημικά, κυτταρικά και in vivo πειράματα.

3.2. Κερκετίνη και κύτταρα με χαρακτηριστικά βλαστοκυττάρων του καρκίνου

Τα βλαστοκύτταρα του καρκίνου (cancer stem cells, CSCs) είναι κυτταρικοί πληθυσμοί που, σε ορισμένα πειραματικά μοντέλα, εμφανίζουν ιδιότητες αυτοανανέωσης και διαφοροποίησης, καθώς και αυξημένη ανθεκτικότητα σε συγκεκριμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Η διερεύνησή τους συμβάλλει στην κατανόηση μηχανισμών που ενδέχεται να σχετίζονται με την υποτροπή και την εξέλιξη ορισμένων κακοηθειών.

Οι Tsai και συνεργάτες εξέτασαν τη δράση των φλαβονοειδών κερκετίνης και λουτεολίνης σε απομονωμένους κυτταρικούς πληθυσμούς καρκίνου του προστάτη με χαρακτηριστικά βλαστοκυττάρων. Στο συγκεκριμένο εργαστηριακό μοντέλο, οι δύο ενώσεις περιόρισαν ορισμένες ιδιότητες που σχετίζονται με την αυτοανανέωση και το μεταστατικό δυναμικό των κυττάρων [2].

Σε διαφορετική μελέτη, οι Erdogan και συνεργάτες εξέτασαν την επίδραση της κερκετίνης σε κυτταρικούς πληθυσμούς PC3 και LNCaP με χαρακτηριστικά βλαστοκυττάρων. Η κερκετίνη ανέστειλε τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων με δοσοεξαρτώμενο και χρονικά εξαρτώμενο τρόπο. Η καταστολή της έκφρασης του αυξητικού παράγοντα midkine μέσω siRNA ενίσχυσε ορισμένες από τις παρατηρούμενες επιδράσεις, μεταξύ των οποίων η απόπτωση και η αναστολή της κυτταρικής μετανάστευσης [3].

Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν ότι η κερκετίνη μπορεί να επηρεάζει κυτταρικές λειτουργίες που σχετίζονται με την επιβίωση και την επιθετικότητα του καρκίνου του προστάτη. Δεν τεκμηριώνουν, ωστόσο, ότι η διατροφική πρόσληψή της εξαλείφει τα βλαστοκύτταρα του καρκίνου ή μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής σε ασθενείς.

3.3. Αναστολή μετανάστευσης και επιθηλιακής-μεσεγχυματικής μετάβασης

Η μετανάστευση και η διηθητικότητα των καρκινικών κυττάρων αποτελούν σημαντικές παραμέτρους της μεταστατικής εξέλιξης. Η επιθηλιακή-μεσεγχυματική μετάβαση (epithelial–mesenchymal transition, EMT) είναι μία από τις βιολογικές διεργασίες που έχουν συσχετιστεί με μεταβολές στην κυτταρική προσκόλληση και κινητικότητα.

Οι Bhat και συνεργάτες εξέτασαν την κερκετίνη σε κύτταρα PC3 στα οποία είχε προκληθεί EMT μέσω του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGF). Η κερκετίνη περιόρισε την επαγόμενη μετανάστευση και διηθητικότητα και επηρέασε την έκφραση πρωτεϊνών και ρυθμιστικών παραγόντων που συμμετέχουν στην EMT. Οι παρατηρούμενες επιδράσεις συνδέθηκαν με τις σηματοδοτικές οδούς EGFR/PI3K/Akt και ERK1/2 [4].

Η μελέτη προσφέρει στοιχεία για πιθανούς μηχανισμούς δράσης της κερκετίνης. Η αναστολή της κυτταρικής μετανάστευσης σε εργαστηριακό μοντέλο, όμως, δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη πρόληψη μεταστάσεων στον άνθρωπο. Η κλινική σημασία των ευρημάτων αυτών παραμένει προς διερεύνηση.

3.4. Η ένωση IHCA από το Capparis ovata

Οι Acar και συνεργάτες δημοσίευσαν το 2026 μελέτη για την ένωση 1H-indole-2-hydroxy-3-carboxylic acid (IHCA), η οποία απομονώθηκε από το Capparis ovata. Η έρευνα εξέτασε την επίδραση της ένωσης σε κυτταρικά μοντέλα, μεταξύ των οποίων κύτταρα LNCaP καρκίνου του προστάτη και Caco-2, αξιολογώντας την έκφραση γονιδίων και πρωτεϊνών που σχετίζονται με την απόπτωση, την καταστολή όγκων και τη ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου [6].

Οι ερευνητές ανέφεραν μεταβολές στην έκφραση παραγόντων όπως οι P53 και PTEN, καθώς και υπολογιστικά ευρήματα που υποδεικνύουν πιθανή αλληλεπίδραση της IHCA με την πρωτεΐνη MDM2. Η μελέτη αποτελεί πρώιμη διερεύνηση ενός απομονωμένου μορίου και όχι απόδειξη θεραπευτικής αποτελεσματικότητας.

Τα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την αποτελεσματικότητα της κοινής κάπαρης ως τροφίμου. Απαιτούνται ανεξάρτητες μελέτες για την επιβεβαίωση της δραστικότητας, της εκλεκτικότητας, της ασφάλειας και της φαρμακοκινητικής της IHCA.

4. Κερκετίνη και ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA)

4.1. Η σημασία του PSA στην κλινική αξιολόγηση

Το PSA αποτελεί σημαντικό βιοδείκτη στην αξιολόγηση και στην παρακολούθηση του καρκίνου του προστάτη. Η μεταβολή του, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της πλήρη δείκτη αντικαρκινικής αποτελεσματικότητας. Η ερμηνεία του εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο, την προηγηθείσα θεραπεία, τη χρονική πορεία των μετρήσεων και τις υπόλοιπες διαθέσιμες ενδείξεις.

Πειραματικές μελέτες έχουν διερευνήσει την επίδραση της κερκετίνης σε σηματοδοτικές οδούς που σχετίζονται με τον υποδοχέα ανδρογόνων και στην έκφραση του PSA σε κύτταρα καρκίνου του προστάτη. Τα ευρήματα αυτά μπορούν να υποδείξουν πιθανούς μηχανισμούς δράσης, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση κάπαρης ή η λήψη συμπληρωμάτων κερκετίνης μειώνει το PSA στους ασθενείς ή επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου.

4.2. Η ενδιάμεση ανάλυση της δοκιμής QUERGEN

Η QUERGEN ήταν τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική δοκιμή που διερεύνησε τη συμπληρωματική χορήγηση κερκετίνης και γενιστεΐνης σε άνδρες με αυξημένα επίπεδα PSA. Η πρώτη ενδιάμεση ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε ως περίληψη συνεδρίου στο Journal of Urology, περιέλαβε 18 άνδρες που έλαβαν για τρεις μήνες κερκετίνη 500 mg ημερησίως, γενιστεΐνη 100 mg ημερησίως ή εικονικό φάρμακο [8].

Στην ομάδα της κερκετίνης παρατηρήθηκε αύξηση της συγκέντρωσής της στο αίμα. Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική μεταβολή του συνολικού ή του ελεύθερου PSA. Ο αναφερόμενος χρόνος διπλασιασμού του PSA ήταν 7,0 μήνες στην ομάδα της κερκετίνης και 7,5 μήνες στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά. Στην ομάδα της γενιστεΐνης παρατηρήθηκε αριθμητικά μεγαλύτερος χρόνος διπλασιασμού, αλλά και αυτή η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική [8].

Η ενδιάμεση ανάλυση δεν τεκμηρίωσε όφελος της κερκετίνης στη δυναμική του PSA. Επειδή, όμως, περιέλαβε μικρό αριθμό συμμετεχόντων, δεν αρκεί για να απαντήσει σε όλα τα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα ή την ασφάλεια της μακροχρόνιας χορήγησης.

Επιπλέον, η δημοσίευση αποτελεί περίληψη συνεδρίου και όχι πλήρη παρουσίαση όλων των αποτελεσμάτων της κλινικής δοκιμής. Τα ευρήματά της πρέπει να ερμηνεύονται εντός αυτών των περιορισμών. Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη αφορά συμπληρωματική χορήγηση απομονωμένης κερκετίνης και όχι κατανάλωση κάπαρης.

5. Βιοδιαθεσιμότητα και συγκεντρώσεις στον προστατικό ιστό

Η βιοδιαθεσιμότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην αξιολόγηση των φυτικών πολυφαινολών. Η ποσότητα μιας ουσίας που περιέχεται σε ένα τρόφιμο ή σε ένα συμπλήρωμα δεν ταυτίζεται με την ποσότητα που απορροφάται, μεταβολίζεται και φθάνει στον ιστό-στόχο. Η κερκετίνη υπόκειται σε μεταβολισμό και η έκθεσή της στους ιστούς εξαρτάται από τη μορφή χορήγησης και άλλους παράγοντες.

Οι Henning και συνεργάτες διεξήγαγαν τυχαιοποιημένη μελέτη σε 31 άνδρες με καρκίνο του προστάτη, οι οποίοι έλαβαν για τέσσερις εβδομάδες εκχύλισμα πράσινου τσαγιού σε συνδυασμό με 800 mg κερκετίνης ημερησίως ή την αντίστοιχη ομάδα ελέγχου πριν από την προστατεκτομή. Η συγκέντρωση της κερκετίνης ήταν αυξημένη στην ομάδα συνδυασμού στο πλάσμα, στα ούρα και στον προστατικό ιστό. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκαν περίπου 14πλάσια επίπεδα στο πλάσμα, 12πλάσια στα ούρα και 4,5πλάσια στον προστατικό ιστό σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου [9].

Η μελέτη αυτή παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την έκθεση του οργανισμού στην κερκετίνη και για την παρουσία της στον προστατικό ιστό μετά τη συμπληρωματική χορήγηση. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι οι συγκεντρώσεις που επιτυγχάνονται είναι επαρκείς για αντικαρκινική δράση. Επιπλέον, επειδή η παρέμβαση περιλάμβανε ταυτόχρονα εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και κερκετίνη, τα αποτελέσματα δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην κερκετίνη.

Οι συγκεντρώσεις που χρησιμοποιούνται σε κυτταρικά πειράματα δεν μπορούν να συγκρίνονται απευθείας με τις συγκεντρώσεις που μετρώνται στο πλάσμα ή στους ιστούς χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές στη μορφή της ουσίας, στους μεταβολίτες, στη διάρκεια έκθεσης και στο βιολογικό περιβάλλον.

5.1. Νανοσυστήματα μεταφοράς της κερκετίνης

Η ανάπτυξη συστημάτων μεταφοράς που αποσκοπούν στη βελτίωση της διαλυτότητας, της σταθερότητας ή της κατανομής μιας ουσίας αποτελεί ενεργό πεδίο έρευνας. Οι Turkekul και Erdogan ανέπτυξαν νανολιποσώματα τροποποιημένα με υαλουρονικό οξύ και φορτωμένα με κερκετίνη, με στόχο τη στοχευμένη μεταφορά της σε καρκινικά κύτταρα του προστάτη και κυτταρικούς πληθυσμούς με χαρακτηριστικά βλαστοκυττάρων [10].

Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να αντιμετωπίσει περιορισμούς της κερκετίνης, όπως η χαμηλή διαλυτότητα και η περιορισμένη συστηματική διαθεσιμότητα. Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας είναι προκλινικά και δεν τεκμηριώνουν κλινική αποτελεσματικότητα στον άνθρωπο.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι τα νανοσυστήματα μεταφοράς αποτελούν διαφορετική τεχνολογική προσέγγιση από τη χορήγηση απλής κερκετίνης ή την κατανάλωση κάπαρης. Η αποτελεσματικότητα, η ασφάλεια, η κατανομή στους ιστούς και η κλινική χρησιμότητά τους πρέπει να αξιολογηθούν με κατάλληλες μελέτες.

6. Επιδημιολογικά δεδομένα για τις πολυφαινόλες και τον καρκίνο του προστάτη

Η σχέση μεταξύ διατροφικής πρόσληψης πολυφαινολών και κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του προστάτη δεν έχει αποσαφηνιστεί. Οι πολυφαινόλες αποτελούν ετερογενή ομάδα ενώσεων και η επίδρασή τους ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με το μόριο, τη διατροφική πηγή, τη δόση, τον μεταβολισμό και άλλους παράγοντες.

Οι Huang και συνεργάτες δημοσίευσαν το 2024 συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 38 παρατηρητικών μελετών, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 824.933 άτομα. Η ανάλυση περιέλαβε μελέτες κοόρτης και μελέτες ασθενών-μαρτύρων, εξετάζοντας τη σχέση διαφόρων υποκατηγοριών πολυφαινολών με την επίπτωση του καρκίνου του προστάτη [1].

Για τη συνολική διατροφική πρόσληψη πολυφαινολών αναφέρθηκε OR 1,01, με p=0,023. Η μετα-ανάλυση ανέφερε επίσης μικρές συσχετίσεις για ορισμένες υποκατηγορίες πολυφαινολών. Αντίθετα, οι αναλύσεις πολυφαινολών στο πλάσμα ή στον ορό παρουσίασαν διαφορετικά αποτελέσματα, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της μορφής έκθεσης και του τρόπου μέτρησης [1].

Ο λόγος πιθανοτήτων 1,01 αντιπροσωπεύει πολύ μικρή αριθμητική συσχέτιση. Παρά τη στατιστική σημαντικότητα που αναφέρθηκε, δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Οι παρατηρητικές μελέτες είναι ευάλωτες σε συγχυτικούς παράγοντες, ενώ η διατροφική πρόσληψη επηρεάζεται από τη συνολική διατροφική συμπεριφορά και άλλες παραμέτρους του τρόπου ζωής.

Το σημαντικότερο είναι ότι η συγκεκριμένη μετα-ανάλυση δεν εξέτασε ειδικά την κάπαρη ούτε τεκμηρίωσε ειδική επίδραση της κερκετίνης που προέρχεται από αυτήν. Επομένως, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι η κάπαρη αυξάνει ή μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη.

Για την αξιολόγηση της συγκεκριμένης διατροφικής σχέσης απαιτούνται μελέτες που να καταγράφουν ειδικά την κατανάλωση κάπαρης, τις ποσότητες, τη συχνότητα, τον τρόπο παρασκευής και τις σχετικές κλινικές εκβάσεις.

7. Ασφάλεια και κλινική ερμηνεία

Η κάπαρη ως τρόφιμο πρέπει να διακρίνεται από τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και τα συμπληρώματα κερκετίνης. Οι διαφορές στη δόση, στη σύνθεση και στη βιοδιαθεσιμότητα σημαίνουν ότι τα δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας μιας μορφής δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως σε άλλη.

Η χρήση υψηλών δόσεων κερκετίνης ως συμπληρώματος, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν αντικαρκινική ή άλλη φαρμακευτική αγωγή, χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση από τον θεράποντα ιατρό. Οι πιθανές αλληλεπιδράσεις και η ασφάλεια μακροχρόνιας χορήγησης πρέπει να εξετάζονται με βάση τη συγκεκριμένη δόση, το σκεύασμα και τα συγχορηγούμενα φάρμακα.

Η κάπαρη μπορεί να εντάσσεται σε μια ισορροπημένη διατροφή, εφόσον είναι συμβατή με τις ατομικές διατροφικές ανάγκες. Επειδή συχνά διατίθεται συντηρημένη σε άλμη, μπορεί να περιέχει σημαντική ποσότητα νατρίου. Για τον λόγο αυτό, η ποσότητα κατανάλωσης και, όπου ενδείκνυται, το ξέπλυμα πριν από τη χρήση αποτελούν πρακτικές παραμέτρους που αξίζει να λαμβάνονται υπόψη.

Σε καμία περίπτωση η κάπαρη ή τα συμπληρώματα κερκετίνης δεν πρέπει να υποκαθιστούν την καθιερωμένη παρακολούθηση ή θεραπεία του καρκίνου του προστάτη. Οι αποφάσεις για διαγνωστικές εξετάσεις, θεραπευτικές παρεμβάσεις και παρακολούθηση πρέπει να βασίζονται στα κλινικά δεδομένα κάθε ασθενούς.

8. Περιορισμοί της διαθέσιμης τεκμηρίωσης και μελλοντικές κατευθύνσεις

Η διαθέσιμη βιβλιογραφία παρουσιάζει σημαντικούς περιορισμούς. Πρώτον, μεγάλο μέρος των ευρημάτων για την κερκετίνη προέρχεται από in vitro μελέτες, οι οποίες εξετάζουν συγκεκριμένες κυτταρικές σειρές και πειραματικές συγκεντρώσεις. Τα αποτελέσματα δεν είναι απαραίτητο να αναπαράγονται σε διαφορετικά κυτταρικά μοντέλα ή σε όγκους ασθενών.

Δεύτερον, τα εκχυλίσματα κάπαρης διαφέρουν ως προς τη χημική σύσταση και τη συγκέντρωση των δραστικών ουσιών, γεγονός που δυσχεραίνει τη σύγκριση μεταξύ μελετών. Τρίτον, τα ευρήματα από απομονωμένα μόρια ή από διαφορετικά είδη Capparis δεν μπορούν να αποδοθούν αυτομάτως στο Capparis spinosa ή στο τρόφιμο που καταναλώνεται στην καθημερινή διατροφή.

Τέταρτον, τα κλινικά δεδομένα για τη συμπληρωματική χορήγηση κερκετίνης είναι περιορισμένα. Η πρώτη ενδιάμεση ανάλυση της QUERGEN δεν τεκμηρίωσε στατιστικά σημαντική επίδραση στη δυναμική του PSA, ενώ η μελέτη των Henning και συνεργατών αξιολόγησε κυρίως τη βιοδιαθεσιμότητα σε συνδυασμό με εκχύλισμα πράσινου τσαγιού [8,9].

Πέμπτον, δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση κάπαρης προλαμβάνει τον καρκίνο του προστάτη, επιβραδύνει την εξέλιξή του ή βελτιώνει την επιβίωση των ασθενών.

Οι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να περιλαμβάνουν τυποποιημένα εκχυλίσματα με πλήρως χαρακτηρισμένη χημική σύσταση, κατάλληλες μελέτες φαρμακοκινητικής και τοξικότητας, καθώς και προκλινικά μοντέλα που να επιβεβαιώνουν τα ευρήματα σε διαφορετικά βιολογικά συστήματα. Εφόσον προκύψουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας και βιολογικής δραστικότητας, θα μπορούσαν να σχεδιαστούν κλινικές δοκιμές με σαφώς καθορισμένα καταληκτικά σημεία.

Ιδιαίτερη σημασία θα είχε η διερεύνηση της κάπαρης ως τροφίμου σε προοπτικές διατροφικές μελέτες. Η κατανάλωσή της πρέπει να εξετάζεται ως αυτοτελής διατροφική έκθεση και όχι να εξομοιώνεται με τη λήψη συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων ή συμπληρωμάτων κερκετίνης.

9. Συμπέρασμα

Η κάπαρη περιέχει βιοδραστικές φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων η κερκετίνη και η καεμφερόλη, που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την έρευνα της αντικαρκινικής βιολογίας. Προκλινικές μελέτες με κερκετίνη και εκχυλίσματα ειδών του γένους Capparis έχουν αναδείξει πιθανούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την απόπτωση, τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, τη μετανάστευση και σηματοδοτικές οδούς που συμμετέχουν στην επιβίωση των καρκινικών κυττάρων.

Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν απόδειξη ότι η κατανάλωση κάπαρης προλαμβάνει ή θεραπεύει τον καρκίνο του προστάτη. Η πρώτη ενδιάμεση ανάλυση της δοκιμής QUERGEN δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντικό όφελος της κερκετίνης στη δυναμική του PSA, ενώ οι μελέτες που κατέγραψαν αύξηση της συγκέντρωσής της στον προστατικό ιστό δεν απέδειξαν αντίστοιχη θεραπευτική αποτελεσματικότητα.

Η διάκριση μεταξύ τροφίμου, εκχυλίσματος και απομονωμένης ουσίας είναι θεμελιώδης για την ορθή ερμηνεία των δεδομένων. Μέχρι να υπάρξουν άμεσες και επαρκώς σχεδιασμένες κλινικές μελέτες, η κάπαρη μπορεί να θεωρείται τρόφιμο με ενδιαφέρον φυτοχημικό προφίλ, όχι αποδεδειγμένο μέσο πρόληψης ή θεραπείας του καρκίνου του προστάτη.

Βιβλιογραφία

1.     Huang Y, Wang W, Jin J. Association between polyphenol subclasses and prostate cancer: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Front Nutr. 2024;11:1428911. doi:10.3389/fnut.2024.1428911.

2.     Tsai PH, Cheng CH, Lin CY, Huang YT, Lee LT, Kandaswami CC, et al. Dietary flavonoids luteolin and quercetin suppressed cancer stem cell properties and metastatic potential of isolated prostate cancer cells. Anticancer Res. 2016;36(12):6367-6380. doi:10.21873/anticanres.11234.

3.     Erdogan S, Turkekul K, Dibirdik I, Doganlar O, Doganlar ZB, Bilir A, et al. Midkine downregulation increases the efficacy of quercetin on prostate cancer stem cell survival and migration through PI3K/AKT and MAPK/ERK pathway. Biomed Pharmacother. 2018;107:793-805. doi:10.1016/j.biopha.2018.08.061.

4.     Bhat FA, Sharmila G, Balakrishnan S, Arunkumar R, Elumalai P, Suganya S, et al. Quercetin reverses EGF-induced epithelial to mesenchymal transition and invasiveness in prostate cancer (PC-3) cell line via EGFR/PI3K/Akt pathway. J Nutr Biochem. 2014;25(11):1132-1139. doi:10.1016/j.jnutbio.2014.06.008.

5.     Olas B. The current state of knowledge about the biological activity of different parts of capers. Nutrients. 2023;15(3):623. doi:10.3390/nu15030623.

6.     Acar ÖÖ, Gazioğlu I, Oruç H, Kale E, Şen H, Topçu G, Şen A. A small indole derivative isolated from caper (Capparis ovata) as an inducer of P53-mediated apoptosis in prostate cancer: comprehensive in vitro and in silico studies. J Biochem Mol Toxicol. 2026;40(1). doi:10.1002/jbt.70666.

7.     Hacioglu N, Türkoğlu Dülger A, Kockar F. Dual in vitro and in silico evaluation of the apoptosis-inducing and migration-inhibiting potential of Capparis spinosa methanol extract in prostate cancer cells. Cytotechnology. 2026;78(2):51. doi:10.1007/s10616-026-00918-8.

8.     Galasso A, Aufderklamm S, Damms-Machado A, Miller F, Stenzl A, Bischoff S, et al. Chemopreventive properties of the flavonoids genistein and quercetin in men with rising PSA: first results of a double-blind, randomized, placebo-controlled trial (QUERGEN trial). J Urol. 2013;189(4 Suppl). doi:10.1016/j.juro.2013.02.364.

9.     Henning SM, Wang P, Lee RP, Trang A, Husari G, Yang J, et al. Prospective randomized trial evaluating blood and prostate tissue concentrations of green tea polyphenols and quercetin in men with prostate cancer. Food Funct. 2020;11(5):4114-4122. doi:10.1039/D0FO00565G.

10.  Turkekul K, Erdogan S. Potent suppression of prostate cancer cell growth and eradication of cancer stem cells by CD44-targeted nanoliposome-quercetin nanoparticles. J Cancer Prev. 2023;28(4):160-174. doi:10.15430/JCP.2023.28.4.160.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας  

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.