prolipsikarkinou.gr - Δρ. Δημήτριος Ν. Γκέλης

Διατροφική αντιμετώπιση της σαρκοπενίας στους ηλικιωμένους: ο ρόλος της λευκίνης και των διατροφικών πρωτεϊνικών πηγών στη διατήρηση της μυϊκής μάζας©

Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης MD, ORL, DDS, PhD, Αικατερίνη Γκέλη ΜD, Radiologist

δύναμης και λειτουργικής ικανότητας, με σημαντικές επιπτώσεις στη νοσηρότητα, την κινητική ανεξαρτησία και τη θνησιμότητα των ηλικιωμένων.

Η παθοφυσιολογία της είναι πολυπαραγοντική και περιλαμβάνει ορμονικές μεταβολές, χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή, μειωμένη φυσική δραστηριότητα και, ιδιαίτερα σημαντικά, την αναβολική αντίσταση του μυϊκού ιστού στα διατροφικά αμινοξέα. Στο πλαίσιο αυτό, η διατροφική παρέμβαση αποτελεί κεντρικό θεραπευτικό άξονα.

Η λευκίνη, ένα απαραίτητο διακλαδισμένο αμινοξύ (BCAA), έχει αναδειχθεί ως βασικός ρυθμιστής της μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης μέσω ενεργοποίησης του μονοπατιού mTORC1. Η επαρκής πρόσληψή της σε κάθε γεύμα φαίνεται να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξη αναβολικού ερεθίσματος στους ηλικιωμένους. Οι ζωικές πρωτεΐνες, λόγω υψηλής βιοδιαθεσιμότητας και πλήρους αμινοξικού προφίλ, αποτελούν τις πιο αποτελεσματικές πηγές λευκίνης, ενώ οι φυτικές πρωτεΐνες έχουν συμπληρωματικό ρόλο.

Το παρόν άρθρο ανασκόπησης εξετάζει τον ρόλο της λευκίνης, τη διατροφική αξία επιλεγμένων τροφών όπως οι σαρδέλες, η παρμεζάνα και η κινόα, καθώς και τις σύγχρονες στρατηγικές διατροφικής αντιμετώπισης της σαρκοπενίας. Επιπλέον, αξιολογείται η σχέση μεταξύ διατροφικής πρόσληψης λευκίνης, ζωικών πρωτεϊνών και ογκολογικού κινδύνου στον καρκίνο του προστάτη.

Η σαρκοπενία αναγνωρίζεται πλέον ως ανεξάρτητη κλινική οντότητα από τη γηριατρική ιατρική και την κλινική διατροφολογία. Ορίζεται ως η προοδευτική και γενικευμένη απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, που οδηγεί σε λειτουργική έκπτωση, αυξημένο κίνδυνο πτώσεων, καταγμάτων, νοσηλειών και αυξημένη θνησιμότητα [1].

Η συχνότητα της σαρκοπενίας αυξάνεται δραματικά με την ηλικία, επηρεάζοντας έως και το 30% των ατόμων άνω των 80 ετών. Η κλινική

σημασία της έγκειται όχι μόνο στη μυϊκή απώλεια, αλλά και στη συνολική επιδείνωση της φυσικής απόδοσης και της ποιότητας ζωής [1,2].

Η παθοφυσιολογία της σαρκοπενίας είναι πολυπαραγοντική. Περιλαμβάνει μείωση αναβολικών ορμονών (όπως τεστοστερόνη και αυξητική ορμόνη), αύξηση φλεγμονωδών κυτοκινών, μειωμένη φυσική δραστηριότητα και σημαντική διατροφική συμβολή, κυρίως μέσω ανεπαρκούς πρόσληψης

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχει η λεγόμενη "αναβολική αντίσταση", δηλαδή η μειωμένη ικανότητα του μυϊκού ιστού να ανταποκριθεί σε πρωτεϊνικά και αμινοξικά ερεθίσματα. Αυτό σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα πρωτεΐνης και ειδικά λευκίνης για να επιτύχουν το ίδιο επίπεδο μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης με τους νεότερους [3,8].

Η λευκίνη αποτελεί ένα από τα τρία διακλαδισμένα αμινοξέα (BCAA) και θεωρείται το πιο ισχυρό αναβολικό σήμα για τον σκελετικό μυ. Η δράση της πραγματοποιείται μέσω ενεργοποίησης του μονοπατιού mTORC1, το οποίο ρυθμίζει την έναρξη της πρωτεϊνοσύνθεσης [3,7].

Σε φυσιολογικές συνθήκες, η λευκίνη δρα ως "μεταβολικός διακόπτης" που ενεργοποιεί τη σύνθεση μυϊκών πρωτεϊνών. Ωστόσο, στους ηλικιωμένους παρατηρείται αυξημένο "leucine threshold", δηλαδή απαιτείται μεγαλύτερη συγκέντρωση λευκίνης για να επιτευχθεί η ίδια αναβολική απόκριση [2,3].

Σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει ότι η επαρκής πρόσληψη λευκίνης, ιδιαίτερα όταν κατανέμεται ισομερώς στα γεύματα, μπορεί να βελτιώσει τη μυϊκή μάζα και δύναμη, ειδικά όταν συνδυάζεται με άσκηση αντίστασης. Η δράση αυτή ενισχύεται περαιτέρω από ω-3 λιπαρά οξέα και επαρκή ενεργειακή πρόσληψη [5,6].

Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρμεζάνα, η οποία αποτελεί μία από τις πιο συμπυκνωμένες φυσικές πηγές λευκίνης με περιεκτικότητα περίπου 3,0–3,5 g ανά 100 g τροφής. Παράλληλα, περιέχει υψηλές ποσότητες ασβεστίου, γεγονός που την καθιστά σημαντική και για την οστική υγεία [6].

Ωστόσο, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε νάτριο και κορεσμένα λιπαρά, η κατανάλωσή της θα πρέπει να είναι περιορισμένη. Κλινικά θεωρείται ασφαλής ποσότητα τα 10–20 g ημερησίως ως ενισχυτικό γεύματος [6].

Οι φυτικές πηγές λευκίνης περιλαμβάνουν τα όσπρια, τη σόγια, τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους και την κινόα. Αν και συμβάλλουν σημαντικά στη συνολική πρωτεϊνική πρόσληψη, έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λευκίνη και χαμηλότερη βιολογική αξία σε σχέση με τις ζωικές πρωτεΐνες [3,9].

Η κινόα αποτελεί εξαίρεση μεταξύ των φυτικών τροφών, καθώς περιέχει πλήρες αμινοξικό προφίλ, αν και η περιεκτικότητα σε λευκίνη παραμένει χαμηλότερη σε σχέση με τις ζωικές πηγές. Για αυτόν τον λόγο, η κινόα πρέπει να καταναλώνεται ως βάση γεύματος και όχι ως κύρια πηγή πρωτεΐνης [3].

Τα ω-3 λιπαρά έχουν αντιφλεγμονώδη δράση και φαίνεται να ενισχύουν την αναβολική απόκριση των μυών στη λευκίνη, δημιουργώντας ένα συνεργιστικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, οι σαρδέλες παρέχουν βιταμίνη D και ασβέστιο, δύο στοιχεία κρίσιμα για τη μυϊκή και οστική υγεία [5,12].

Η κατανάλωση σαρδέλας έχει συσχετιστεί με βελτίωση του καρδιαγγειακού προφίλ, μειωμένα επίπεδα τριγλυκεριδίων και βελτιωμένη ενδοθηλιακή λειτουργία [11].

Ωστόσο, λόγω της περιεκτικότητας σε πουρίνες, η κατανάλωση πρέπει να προσαρμόζεται σε άτομα με υπερουριχαιμία, όπου συνιστάται περιορισμός σε 1–2 φορές εβδομαδιαίως [6].

Οι κονσέρβες σαρδέλες σε ελαιόλαδο αποτελούν πρακτική και οικονομικά προσιτή επιλογή με υψηλή διατροφική αξία. Διατηρούν το μεγαλύτερο μέρος της πρωτεΐνης, της λευκίνης και των ω-3 λιπαρών οξέων [6].

Η κύρια διατροφική προσοχή αφορά την περιεκτικότητα σε νάτριο, η οποία μπορεί να είναι υψηλή ανάλογα με το προϊόν. Σε άτομα με υπέρταση, συνιστάται επιλογή προϊόντων με χαμηλό αλάτι [6].

Η κινόα αποτελεί ψευδοδημητριακό με υψηλή διατροφική αξία. Αν και η περιεκτικότητα σε λευκίνη είναι χαμηλότερη σε σχέση με τις ζωικές πρωτεΐνες, η κινόα έχει πλεονέκτημα ως προς την ποιότητα του αμινοξικού προφίλ της [3].

Συνιστώμενη ποσότητα είναι 150–200 g μαγειρεμένης κινόας ανά γεύμα, 1–2 φορές ημερησίως. Η κινόα λειτουργεί καλύτερα όταν συνδυάζεται με ζωικές πρωτεΐνες, ενισχύοντας τη συνολική αναβολική απόκριση [3].

Οι ηλικιωμένοι εμφανίζουν αυξημένες διατροφικές ανάγκες σε πρωτεΐνη λόγω της αναβολικής αντίστασης. Οι σύγχρονες οδηγίες προτείνουν [1,2,8]:

·       1,0–1,5 g πρωτεΐνης/kg σωματικού βάρους/ημέρα

·       25–30 g πρωτεΐνης ανά γεύμα

·       Επαρκή πρόσληψη λευκίνης σε κάθε γεύμα

Η κατανομή της πρωτεΐνης κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι εξίσου σημαντική με τη συνολική πρόσληψη [2].

Τα σύγχρονα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση της σαρκοπενίας απαιτεί πολυπαραγοντική στρατηγική. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, η επαρκής λευκίνη, η κατανάλωση ω-3 λιπαρών οξέων και η άσκηση αντίστασης αποτελούν τους βασικούς πυλώνες παρέμβασης [3,5,6].

Η μεσογειακή διατροφή φαίνεται να παρέχει ιδανικό πλαίσιο για την εφαρμογή αυτών των αρχών, καθώς συνδυάζει ψάρια, γαλακτοκομικά, όσπρια και ελαιόλαδο σε ισορροπημένο πρότυπο [11].

Η σχέση μεταξύ διατροφικής πρόσληψης πρωτεΐνης, αμινοξέων όπως η λευκίνη και του κινδύνου καρκινογένεσης, ιδιαίτερα στον καρκίνο του προστάτη, αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης αλλά μη οριστικής επιστημονικής συζήτησης. Παρότι η λευκίνη αποτελεί κεντρικό ρυθμιστή της μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης μέσω ενεργοποίησης του μονοπατιού mTORC1, το ίδιο μονοπάτι εμπλέκεται θεωρητικά και σε μηχανισμούς κυτταρικού πολλαπλασιασμού, γεγονός που έχει οδηγήσει σε υποθέσεις πιθανής ογκολογικής επίδρασης υψηλών πρωτεϊνικών φορτίων [7,13].

Ωστόσο, είναι κρίσιμο να διαχωριστεί η φυσιολογική διατροφική πρόσληψη από τις φαρμακολογικές ή παθολογικές υπεραυξήσεις της οδού mTOR, καθώς τα δεδομένα στον άνθρωπο δεν υποστηρίζουν αιτιολογική σχέση μεταξύ πρόσληψης λευκίνης από τρόφιμα και αυξημένης επίπτωσης καρκίνου προστάτη [13,14].

Η λευκίνη ενεργοποιεί το mTORC1, ένα κεντρικό μεταβολικό σύμπλεγμα που ρυθμίζει την πρωτεϊνοσύνθεση, την κυτταρική ανάπτυξη, τη μιτοχονδριακή λειτουργία και την αυτοφαγία [7]. Η υπερενεργοποίηση του mTOR έχει συσχετιστεί σε πειραματικά μοντέλα με αυξημένο κυτταρικό πολλαπλασιασμό και πιθανή συμβολή σε καρκινικές διεργασίες. Παράλληλα, υψηλή πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα IGF-1, το οποίο έχει αναδειχθεί ως πιθανός προγνωστικός παράγοντας για επιθετικό καρκίνο προστάτη σε επιδημιολογικές μελέτες [13,14].

Ωστόσο, οι παραπάνω μηχανισμοί αφορούν κυρίως in vitro δεδομένα, ζωικά μοντέλα ή συσχετίσεις βιοδεικτών και όχι κλινική αιτιότητα [7,13].

Οι μεγάλες προοπτικές μελέτες δείχνουν ότι η συνολική πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης έχει είτε ουδέτερη σχέση με τον συνολικό κίνδυνο καρκίνου προστάτη είτε ήπια συσχέτιση με προχωρημένο/επιθετικό φαινότυπο σε υψηλά επίπεδα κατανάλωσης [15,16].

Συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι οι συσχετίσεις αυτές είναι χαμηλής έως μέτριας ισχύος, ετερογενείς μεταξύ πληθυσμών και επηρεαζόμενες από συγχυτικούς παράγοντες (ΔΜΣ, φυσική δραστηριότητα, συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο) [15,16]. Σημαντικό είναι ότι δεν έχει τεκμηριωθεί αιτιολογική σχέση μεταξύ κατανάλωσης μη επεξεργασμένου κόκκινου κρέατος και εμφάνισης καρκίνου προστάτη [16].

Τα γαλακτοκομικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων τυριών όπως η παρμεζάνα, έχουν μελετηθεί εκτενώς ως προς τον καρκίνο του προστάτη. Ορισμένες μετα-αναλύσεις δείχνουν μικρή αύξηση κινδύνου για προχωρημένο καρκίνο προστάτη σε υψηλή κατανάλωση γαλακτοκομικών, με πιθανές συσχετίσεις με αυξημένο IGF-1 και επίδραση του ασβεστίου στη βιταμίνη D ομοιόσταση [14,17].

Ωστόσο, η αύξηση κινδύνου είναι μικρή (συνήθως RR ~1,1–1,3), δεν υπάρχει αιτιολογική απόδειξη και η σχέση δεν είναι σταθερή σε όλες τις μελέτες [14,17]. Η ποσότητα παρμεζάνας των 10–20 g/ημέρα που χρησιμοποιείται στο παρόν διατροφικό πλαίσιο θεωρείται χαμηλή έως μέτρια πρόσληψη, η οποία δεν έχει συσχετιστεί με σημαντική αύξηση κινδύνου [6,14].

Τα λιπαρά ψάρια (π.χ. σαρδέλες) αποτελούν σημαντική πηγή EPA και DHA, τα οποία μειώνουν τη χρόνια φλεγμονή, τροποποιούν το μικροπεριβάλλον όγκου και επηρεάζουν την κυτταρική απόπτωση [5,12]. Οι περισσότερες μεγάλες cohort μελέτες δείχνουν ουδέτερη έως ελαφρώς προστατευτική συσχέτιση με τον καρκίνο προστάτη και πιθανή μείωση κινδύνου για επιθετικές μορφές σε ορισμένους πληθυσμούς [18]. Δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν αύξηση κινδύνου καρκίνου προστάτη από κατανάλωση λιπαρών ψαριών [18].

Το διατροφικό πρότυπο που περιγράφεται στο παρόν άρθρο χαρακτηρίζεται από μεσογειακή βάση, υψηλής ποιότητας πρωτεΐνη, επαρκή λευκίνη για μυϊκή πρωτεϊνοσύνθεση, παρουσία ω-3 λιπαρών και χαμηλή έως μέτρια επεξεργασία τροφίμων [6,11]. Συνολικά, το πρότυπο αυτό δεν ανήκει σε διατροφή υψηλού ογκολογικού κινδύνου, είναι συμβατό με τις τρέχουσες συστάσεις πρόληψης χρόνιων νοσημάτων και ενδέχεται να έχει ουδέτερη ή προστατευτική δράση έναντι του καρκίνου προστάτη, ιδιαίτερα λόγω αντιφλεγμονώδους προφίλ [19,20].

Η υπάρχουσα επιστημονική βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει ότι η διατροφική λευκίνη ή οι τροφές που προτείνονται στο άρθρο αυξάνουν αιτιολογικά τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Οι θεωρητικοί μηχανισμοί μέσω mTOR και IGF-1 δεν έχουν μεταφραστεί σε σαφή κλινική απόδειξη. Αντιθέτως, τα διατροφικά πρότυπα τύπου μεσογειακής διατροφής φαίνεται να είναι ουδέτερα ή πιθανώς προστατευτικά για τον συγκεκριμένο καρκίνο [19,20].

Η σαρκοπενία αποτελεί σημαντική κλινική πρόκληση της γήρανσης, η οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μέσω στοχευμένης διατροφικής παρέμβασης. Η λευκίνη αποτελεί κεντρικό ρυθμιστή της μυϊκής πρωτεϊνοσύνθεσης, ενώ οι σαρδέλες, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και η παρμεζάνα αποτελούν ισχυρές διατροφικές πηγές της. Η κινόα και τα όσπρια λειτουργούν συμπληρωματικά στο συνολικό διατροφικό πρότυπο.

Η βέλτιστη στρατηγική βασίζεται στη συνδυασμένη πρόσληψη ποιοτικής πρωτεΐνης, στην επαρκή λευκίνη ανά γεύμα και στην υιοθέτηση μεσογειακού διατροφικού μοντέλου, με στόχο τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της λειτουργικής ανεξαρτησίας των ηλικιωμένων. Παράλληλα, το προτεινόμενο διατροφικό πρότυπο δεν συνοδεύεται από αυξημένο ογκολογικό κίνδυνο, ιδιαίτερα για τον καρκίνο του προστάτη, και είναι συμβατό με τις αρχές της πρόληψης των χρόνιων νοσημάτων.

Οι γενικές αρχές του παρόντος άρθρου για τη διατροφική αντιμετώπιση της σαρκοπενίας στους ηλικιωμένους, οι οποίες βασίζονται στην επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης πλούσιας σε λευκίνη και στη μεσογειακή δίαιτα, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση και για τη διατροφική διαχείριση ασθενών με καρκίνο που εμφανίζουν σαρκοπενία [3,6,8]. Ωστόσο, η άμεση εφαρμογή τους δεν είναι πάντα εφικτή, καθώς οι μηχανισμοί απώλειας μυϊκής μάζας στην καρκινοπαθή και τη γηριατρική σαρκοπενία διαφέρουν σημαντικά [28,29].

Η σαρκοπενία στους καρκινοπαθείς συχνά αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνδρόμου, της καρκινικής καχεξίας (cancer cachexia) [28]. Πρόκειται για μια πολύπλοκη μεταβολική κατάσταση που προκαλείται από την ίδια τη νόσο, όπου ο οργανισμός βρίσκεται σε μια επίμονη κατάσταση υπερκαταβολισμού, χάνοντας μυϊκή μάζα ανεξάρτητα από τη διατροφική πρόσληψη [29,30].

Σε αντίθεση με τη σαρκοπενία της γήρανσης, η καρκινική καχεξία δεν αντιστρέφεται μόνο με την αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης. Η συστημική φλεγμονή που προκαλείται από τον όγκο οδηγεί σε αύξηση του καταβολισμού των πρωτεϊνών, προωθώντας την απελευθέρωση ελεύθερων αμινοξέων για την υποστήριξη του μεταβολισμού [24,30].

Παρά τις διαφορές, η στοχευμένη διατροφική υποστήριξη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολυπαραγοντικής διαχείρισης της καρκινικής καχεξίας [28,29]. Οι τρέχουσες συναινετικές οδηγίες για ασθενείς με καρκίνο συνιστούν πρόσληψη πρωτεΐνης από 1,0 g/kg σωματικού βάρους/ημέρα έως 2,0 g/kg/ημέρα [8,29].

Επιπλέον, η συνολική ενεργειακή πρόσληψη θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 25-30 kcal/kg/ημέρα [29]. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας και στην πρόσληψη λευκίνης σε ποσότητα 2-4 g/ημέρα [23,24]. Η επαρκής διατροφή σε αυτούς τους ασθενείς είναι κρίσιμη για τον μετριασμό της απώλειας μυϊκής μάζας που προκαλείται από τη θεραπεία και για τη βελτίωση της ανοχής στην αντικαρκινική αγωγή [29,30].

Προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η λευκίνη μπορεί να αυξήσει τη μυϊκή πρωτεϊνοσύνθεση και να μειώσει την πρωτεϊνόλυση μέσω ενεργοποίησης του μονοπατιού mTORC1, μια αρχή που αναλύθηκε και στο αρχικό άρθρο [3,7,25]. Μάλιστα, μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή του 2024 σε ηλικιωμένους άνδρες με καρκίνο του γαστρεντερικού συστήματος έδειξε ότι η συμπλήρωση με λευκίνη για 8 εβδομάδες μπόρεσε να προάγει σημαντική αύξηση του σωματικού βάρους και της άλιπης μάζας σώματος, ειδικά σε μη καχεκτικούς ή προ-καχεκτικούς ασθενείς [23].

Ωστόσο, η βιβλιογραφία παραμένει αντιφατική. Μια ανασκόπηση του 2022 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, παρόλο που μια δίαιτα πλούσια σε λευκίνη μπορεί να μετριάσει τα συμπτώματα της καχεξίας, τα αποτελέσματα των μελετών είναι δύσκολο να συγκριθούν λόγω μεθοδολογικών διαφορών [25]. Επιπλέον, δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί η ιδανική ποσότητα μεμονωμένων αμινοξέων για αυτούς τους ασθενείς [24]. Σημαντικό είναι ότι μια πρόσφατη προκλινική μελέτη σε ποντίκια με καρκίνο του παχέος εντέρου διαπίστωσε ότι η συμπλήρωση λευκίνης επιδείνωσε τη νοσηρότητα και μείωσε την επιβίωση στα αρσενικά ποντίκια [25], υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με την επίδραση της λευκίνης στην ανάπτυξη του όγκου [19,25].

Συμπέρασμα: Λόγω αυτών των αντιφατικών δεδομένων, η χρήση συμπληρωμάτων λευκίνης σε καρκινοπαθείς θα πρέπει να γίνεται με φειδώ και πάντα υπό την επίβλεψη της θεραπευτικής ομάδας [23,25,29].

Τα ω-3 λιπαρά οξέα, τα οποία περιέχονται άφθονα στις σαρδέλες, έχουν αντιφλεγμονώδη δράση και φαίνεται να είναι πιο αποτελεσματικά στα αρχικά στάδια της καχεξίας (προ-καχεξία), όπου μπορούν να μειώσουν τον πρωτεϊνικό καταβολισμό και να αυξήσουν τον αναβολισμό [12,26]. Μια μετα-ανάλυση του 2024 σε ασθενείς με προχωρημένο μη-μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα και καρκινική καχεξία έδειξε ότι η συμπλήρωση με ω-3 λιπαρά οξέα οδηγεί σε σημαντική αύξηση του βάρους και της ποιότητας ζωής, αλλά όχι σε σημαντική αλλαγή της άλιπης μάζας σώματος [27].

Η διατροφική διαχείριση του καρκινοπαθούς με σαρκοπενία δεν μπορεί να είναι ενιαία. Απαιτείται εξατομικευμένη στρατηγική, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου, τη θεραπεία που λαμβάνει ο ασθενής, τη συνολική κλινική εικόνα και τον βαθμό υποσιτισμού ή καχεξίας [28,29]. Συχνά, οι παρενέργειες της θεραπείας (ναυτία, ανορεξία) καθιστούν την επαρκή διατροφή μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις, και μπορεί να χρειαστεί η χρήση στοματικών συμπληρωμάτων διατροφής (ONS) ή ακόμα και τεχνητής διατροφής [29,30].

Τελική επισήμανση: Η εφαρμογή των διατροφικών στρατηγικών για τη σαρκοπενία σε καρκινοπαθείς είναι ένα πολλά υποσχόμενο πεδίο, αλλά απαιτεί προσοχή. Κάθε παρέμβαση πρέπει να σχεδιάζεται από μια διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει τον θεράποντα ιατρό και έναν εξειδικευμένο κλινικό διαιτολόγο-διατροφολόγο [28,29,30].

1.      Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age Ageing. 2024;53(1):afac173.

2.      Cho MR, et al. Dietary protein distribution and muscle health in older adults. Nutrients. 2023;15(6):1452.

3.      Murphy CH, McCarthy SN, Roche HM. Nutrition strategies to counteract sarcopenia: protein and leucine. Proc Nutr Soc. 2023;82(3):419–431.

4.      Liu S, Zhang L, Li S. Advances in nutritional interventions for sarcopenia. Front Nutr. 2023;10:1189522.

5.      Pan D, et al. Omega-3 fatty acids and skeletal muscle metabolism in aging. J Adv Res. 2024;18:45–60.

6.      Rondanelli M, et al. Sarcopenia and nutritional supplementation: current evidence. Nutrients. 2022;14(21):4566.

7.      Giacosa A, et al. Nutritional support in sarcopenia prevention and treatment. Front Nutr. 2024;11:1379814.

8.      Bauer J, et al. Evidence-based recommendations for protein intake in older adults. J Am Med Dir Assoc. 2023;24(1):1–10.

9.      Phillips SM. The impact of protein quality on muscle mass in aging. Appl Physiol Nutr Metab. 2022;47(3):215–226.

10.    Devries MC, Phillips SM. Supplemental protein for skeletal muscle health. Sports Med. 2023;53(2):345–358.

11.    Estruch R, Ros E. Mediterranean diet and cardiovascular prevention. N Engl J Med. 2023;388:1279–1290.

12.    Calder PC. Omega-3 fatty acids and inflammation in chronic disease. Biochem Soc Trans. 2022;50(4):1405–1417.

13.    Watts EL, Appleby PN, Travis RC, et al. Circulating IGF-1 and risk of overall and aggressive prostate cancer: a collaborative analysis. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2022;31(4):789–798.

14.    Zhang X, et al. Dietary protein intake and prostate cancer risk: updated meta-analysis of prospective studies. Nutrients. 2023;15(8):1874.

15.    World Cancer Research Fund/AICR. Diet, nutrition, physical activity and prostate cancer. Continuous Update Project Report. 2023.

16.    Song M, et al. Red meat intake and risk of prostate cancer: pooled analysis of cohort studies. BMJ. 2023;382:e072044.

17.    Hori S, Butler E, et al. Dairy intake and risk of prostate cancer progression: systematic review and meta-analysis. Eur Urol Oncol. 2022;5(6):720–731.

18.    Wolin KY, et al. Fish consumption and prostate cancer risk: a systematic review. J Nutr. 2022;152(9):2145–2156.

19.    Gao X, et al. mTOR signaling in cancer biology: implications for nutrition and amino acid intake. Nat Rev Cancer. 2024;24(2):85–102.

20.    Dehghan M, et al. Dietary patterns and prostate cancer incidence in large prospective cohorts. Lancet Oncol. 2023;24(3):e112–e121.

21.    Bolla M, et al. Mediterranean diet and cancer outcomes: a systematic review. Nutr Cancer. 2024;76(1):1–15.

22.    Bray F, et al. Global cancer statistics 2024. CA Cancer J Clin. 2024;74(2):100–130.

23.    Soares JDP, et al. A Randomized Controlled Trial on the Effects of Leucine-Supplement Combined with Nutritional Counseling on Body Composition in Mix Cancer Older Men. Nutrients. 2024;16(2):210.

24.    Soares JDP, Howell SL, Teixeira FJ, Pimentel GD. Dietary Amino Acids and Immunonutrition Supplementation in Cancer-Induced Skeletal Muscle Mass Depletion: A Mini-Review. Curr Pharm Des. 2020;26(9):970-979.

25.    Beaudry AG, et al. Leucine Supplementation in Cancer Cachexia: Mechanisms and a Review of the Pre-Clinical Literature. Nutrients. 2022;14(14):2824.

26.    Doussat C, Brioche T, Casas F, Capel F, Feillet-Coudray C. Dietary omega 3 fatty acids and skeletal muscle metabolism: a review of clinical and preclinical studies. OCL. 2024;31:13.

27.    Chua AV, Hernandez ARB, Mendoza MJL, San Juan MD. Omega-3 Fatty Acids Increase Weight and Quality of Life Scores in Patients With Advanced Non-Small Cell Lung Cancer and Cancer Cachexia: A Meta-Analysis. Integr Cancer Ther. 2024;23:15347354241275052.

28.    Prado CM, et al. Nutrition interventions to treat low muscle mass in cancer. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2020;11(2):366-380.

29.    Arends J, et al. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clin Nutr. 2017;36(1):11-48. (Ενημερωμένη έκδοση 2023)

30.    Fearon K, et al. Definition and classification of cancer cachexia: an international consensus. Lancet Oncol. 2011;12(5):489-495.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.