Το στρες και η στεναχώρια και η ανάπτυξη καρκίνου: Μύθος ή επιστημονική πραγματικότητα;
Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD,
ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist
Δρ Δημήτριος Ν. Γκελης
Για πολλές δεκαετίες, η ιδέα ότι η ψυχολογική κατάσταση ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεάσει την εμφάνιση σοβαρών ασθενειών, όπως ο καρκίνος, ήταν βαθιά ριζωμένη τόσο στη λαϊκή κουλτούρα, όσο και σε ορισμένες επιστημονικές θεωρίες. Η αντίληψη ότι το έντονο άγχος, η θλίψη ή ακόμη και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο είχε αποκτήσει σχεδόν καθολική αποδοχή. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστημονική έρευνα αμφισβητεί έντονα αυτή τη θέση, αναδεικνύοντας την ανάγκη για τεκμηριωμένη κατανόηση της σχέσης μεταξύ ψυχικής υγείας και καρκινογένεσης [1].
Η πιο πρόσφατη και εκτεταμένη μελέτη στον τομέα αυτό δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Cancer και πραγματοποιήθηκε από την ερευνητική κοινοπραξία PSY-CA [1].
Η μελέτη αυτή ανέλυσε δεδομένα από 421.799 άτομα σε τέσσερις χώρες (Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Νορβηγία και Καναδά), με παρακολούθηση διάρκειας έως και 15 ετών [1]. Οι ερευνητές εξέτασαν ψυχοκοινωνικούς παράγοντες όπως ο νευρωτισμός, η κοινωνική υποστήριξη, η ψυχική δυσφορία και σημαντικά γεγονότα ζωής, όπως η απώλεια συντρόφου.
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: δεν διαπιστώθηκε καμία ουσιαστική συσχέτιση μεταξύ ψυχολογικών παραγόντων και συνολικού κινδύνου εμφάνισης καρκίνου [1]. Ειδικότερα, δεν βρέθηκε καμία σύνδεση με συχνές μορφές καρκίνου όπως του μαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει προηγούμενες μελέτες που είχαν καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα, αποδυναμώνοντας την υπόθεση ότι το στρες μπορεί να προκαλέσει καρκίνο [2,3].
Παράλληλα, παλαιότερες επιδημιολογικές έρευνες είχαν ήδη δείξει ότι, αν και το στρες μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα, δεν υπάρχει επαρκής απόδειξη ότι οδηγεί σε καρκινογένεση [2].
Ο Hans Selye, πρωτοπόρος στη μελέτη του στρες, είχε περιγράψει τη βιολογική αντίδραση του οργανισμού σε στρεσογόνους παράγοντες, χωρίς όμως να τεκμηριώσει άμεση σύνδεση με τον καρκίνο. Μεταγενέστερες έρευνες επιβεβαίωσαν ότι οι φυσιολογικές επιδράσεις του στρες δεν επαρκούν για να προκαλέσουν μεταλλάξεις που οδηγούν σε κακοήθεια [3].
Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μελέτη PSY-CA παρατηρήθηκε αρχικά μια μικρή αύξηση του κινδύνου καρκίνου του πνεύμονα σε άτομα που βίωναν έντονη μοναξιά ή πένθος [1]. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη συγχυτικούς παράγοντες, όπως το κάπνισμα, η συσχέτιση αυτή εξαφανίστηκε. Το εύρημα αυτό συνάδει με άλλες μελέτες που δείχνουν ότι οι συμπεριφορές υγείας αποτελούν τον κύριο σύνδεσμο μεταξύ στρες και ασθένειας [4].
Πράγματι, η βιβλιογραφία υποδεικνύει ότι το στρες μπορεί να επηρεάσει έμμεσα την υγεία μέσω της υιοθέτησης ανθυγιεινών συνηθειών. Άτομα που βρίσκονται υπό πίεση είναι πιο πιθανό να καπνίζουν, να καταναλώνουν αλκοόλ ή να έχουν κακή διατροφή [4,5]. Αυτοί οι παράγοντες είναι καλά τεκμηριωμένοι ως αιτίες καρκίνου και ευθύνονται για σημαντικό ποσοστό των περιστατικών παγκοσμίως [6].
Ο Richard Doll και ο Austin Bradford Hill ήταν από τους πρώτους που απέδειξαν τη σύνδεση μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα, αναδεικνύοντας τη σημασία των συμπεριφορικών παραγόντων έναντι των ψυχολογικών [7]. Από τότε, πλήθος μελετών έχει επιβεβαιώσει ότι το κάπνισμα, η κακή διατροφή και η έλλειψη άσκησης αποτελούν τους κύριους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο [6,8].
Επιπλέον, οργανισμοί όπως ο World Health Organization τονίζουν ότι η πρόληψη του καρκίνου βασίζεται κυρίως στην αλλαγή τρόπου ζωής και όχι στη διαχείριση του στρες ως άμεσου αιτιολογικού παράγοντα [6]. Αν και η ψυχική υγεία είναι σημαντική για τη συνολική ευεξία, δεν θεωρείται πρωταρχικός παράγοντας στην καρκινογένεση[10, 11].
Παρά τα παραπάνω, η σημασία της ψυχικής υγείας δεν πρέπει να υποτιμάται. Έρευνες δείχνουν ότι η καλή ψυχολογική κατάσταση συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην καλύτερη έκβαση της θεραπείας σε ασθενείς με καρκίνο [5,9]. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να μειώσει το άγχος, να ενισχύσει τη συμμόρφωση στη θεραπεία και να βελτιώσει τη συνολική εμπειρία του ασθενούς.
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η ενοχοποίηση των ασθενών. Η πεποίθηση ότι ο καρκίνος μπορεί να προκληθεί από αρνητικά συναισθήματα οδηγεί συχνά σε αυτοκατηγορία. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστήμη απορρίπτει αυτή την άποψη, υπογραμμίζοντας ότι ο καρκίνος είναι αποτέλεσμα σύνθετων βιολογικών και περιβαλλοντικών διεργασιών [3,8].
Συμπερασματικά, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα συγκλίνουν στο ότι το στρες δεν αποτελεί άμεσο αίτιο καρκίνου. Η επίδρασή του είναι έμμεση και σχετίζεται κυρίως με συμπεριφορές που αυξάνουν τον κίνδυνο [1,4]. Η κατανόηση αυτή είναι κρίσιμη τόσο για την πρόληψη όσο και για την ψυχολογική υποστήριξη των ασθενών, καθώς συμβάλλει στην απομάκρυνση μύθων και στην προώθηση μιας πιο επιστημονικά τεκμηριωμένης προσέγγισης.
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
- van Tuijl L, et al. Psychosocial factors and cancer risk: findings from the PSY-CA consortium. Cancer. 2026 Mar 23.
- Chida Y, Hamer M, Wardle J, Steptoe A. Do stress-related psychosocial factors contribute to cancer incidence and survival? Nat Clin Pract Oncol. 2008;5(8):466–475.
- Cohen S, Janicki-Deverts D, Miller GE. Psychological stress and disease. JAMA. 2007;298(14):1685–1687.
- Schneiderman N, Ironson G, Siegel SD. Stress and health: psychological, behavioral, and biological determinants. Annu Rev Clin Psychol. 2005;1:607–628.
- Antoni MH, Lutgendorf SK, Cole SW, et al. The influence of bio-behavioural factors on tumour biology. Nat Rev Cancer. 2006;6(3):240–248.
- World Health Organization. Cancer prevention and control: lifestyle risk factors. Geneva: WHO; 2024.
- Doll R, Hill AB. Smoking and carcinoma of the lung. Br Med J. 1950;2:739–748.
- Islami F, Goding Sauer A, Miller KD, et al. Proportion and number of cancer cases attributable to lifestyle factors. CA Cancer J Clin. 2018;68(1):31–54.
- Spiegel D, Giese-Davis J. Depression and cancer: mechanisms and disease progression. Biol Psychiatry. 2003;54(3):269–282.
- Doll, R., & Hill, A. B. (1950). Smoking and carcinoma of the lung: preliminary report. British Medical Journal, 2(4682), 739–748.
- Doll, R., & Hill, A. B. (1950). Smoking and carcinoma of the lung: preliminary report. British Medical Journal, 2(4682), 739–748.
Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας
Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.
|
|
