Η Πικραλίδα (Taraxacum officinale) είναι ένας πιθανός αντικαρκινικός παράγοντας©

Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Αικατερίνη Γκέλη, Ευάγγελος Γκόλας

Το Taraxacum officinale (Ταράξακος ο φαρμακευτικός, κοινώς πικραλίδα ή δανδελίων ή άγριο ραδίκι) είναι ανθοφόρο, ποώδες, πολυετές φυτό της οικογένειας των Αστεροειδών ή Συνθέτων (Asteraceae ή Compositae). Η πικραλίδα περιέχει πληθώρα φαρμακολογικά δραστικών χημικών ενώσεων που έχουν μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, ηπατοπροστατευτικές, μεταβολικές και αντικαρκινικές τους δράσεις ^{[1–5, 20]}.





Taraxacum officinale. Βοτανικήαπεικόνισητουφυτού ("Taraxacum officinale Web" by Adriana Morgante Giornetti)[2]

Φυτοχημική Σύσταση

Η πικραλίδα περιέχει δευτερογενείς μεταβολίτες όπως φλαβονοειδή, φαινολικά οξέα, τριτερπενοειδή/στερόλες, κουμαρίνες, σεσκιτερπενικές λακτόνες και πολυσακχαρίτες, καθώς και βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία^[1–5]. Αυτές οι ενώσεις έχουν τεκμηριωμένη αντικαρκινική δράση σύμφωνα με προκλινικές μελέτες (in vitro και in vivo):

Πιο συγκεκριμένα περιέχει:

Φλαβονοειδή (π.χ. κουερσετίνη, ρουτίνη κουερσετίνη, λουτεολίνη):

• Προκαλούν επαγωγή απόπτωσης, αναστολή κυτταρικού κύκλου, αντιοξειδωτική δράση, αναστολή μεταστάσεων μέσω αναστολής των μεταλλοπρωτεϊνών της εξωκυττάριας μήτρας [ Matrix Metalloproteinases (MMPs)^[1,2].

Φαινολικά οξέα.

• Τα φαινολικά οξέα εξουδετερώνουν ελεύθερες ρίζες (ROS) που προκαλούν βλάβες στο DNA και συμβάλλουν σε μεταλλάξεις ^[1,2]. Μειώνουν το οξειδωτικό στρες, που προστατεύει από καρκινογένεση.
  
  
• Προκαλούν απόπτωση (προγραμματισμένος κυτταρικό θάνατος σε καρκινικά κύτταρα, ενεργοποιώντας μονοπάτια όπως caspase-3, caspase-8, και p53 Αυτό μειώνει τον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων ^[2,3].
  
  
• Αναστέλουν τον κυτταρικό κύκλο, περιορίζοντας τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων ^[3].
  
  
• Αναστέλουν την μετάσταση, μειώνοντας την έκφραση MMPs (MMP-2, MMP-9), που είναι υπεύθυνες για την αποδόμηση της εξωκυττάριας μήτρας και τη μεταστατική ικανότητα των όγκων ^[2,4].
  
  
• Ασκούν αντιφλεγμονώδης δράση. Αναστέλλουν σηματοδοτικά μονοπάτια φλεγμονής όπως NF-κB και COX-2, που σχετίζονται με προαγωγή όγκων ^[3].
  
  

Τριτερπενοειδή / στερόλες, όπως η ταραξαστερόλη και ταραξακερόλη.

• Η ταραξαστερόλη και η ταραξακερόλη δρουν αντικαρκινικά μέσω συνδυασμού απόπτωσης, αναστολής κυτταρικού κύκλου, αντιμεταστατικής, αντιφλεγμονώδους και αντιοξειδωτικής δράσης, καθιστώντας τα σημαντικά συστατικά της πικραλίδας με προοπτική αντικαρκινικής εφαρμογής σε προκλινικά μοντέλα. ^[3,4]

Κουμαρίνες και σεσκιτερπενικές λακτόνες ^[1,4]

• Οι κουμαρίνες και οι σεσκιτερπενικές λακτόνες της πικραλίδας δρουν αντικαρκινικά μέσω πρόκλησης απόπτωσης, αναστολής κυτταρικού κύκλου, αντιμεταστατικής, αντιφλεγμονώδους και αντιοξειδωτικής δράσης, καθιστώντας τα σημαντικά βιοδραστικά μόρια με προοπτική αντικαρκινικής χρήσης σε προκλινικά μοντέλα.

Πολυσακχαρίτες ^[2,5]

• Μπορούν να εξουδετερώνουν ελεύθερες ρίζες και να μειώνουν οξειδωτικές βλάβες στο DNA, προλαμβάνοντας μεταλλάξεις

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ ωτης Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Ερευνητής, Συγγραφέας. Πρόεδρος του παραρτήματος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας Κορνθίας

Ευάγγελος Γκόλας, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Πρόεδρος του παραρτήματος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, Ιωαννίνων

Αικατερίνη Γκέλη, Ιατρός Ακτινοδιαγνώστρια, Μέλος του παραρτήματος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας Κορινθίας

Κύριες χημικές  ενώσεις και φαρμακολογικές δράσεις της Πικραλίδας

1. Χλωρογενές οξύ (chlorogenic acid):Φαινολικό οξύ με αντιοξειδωτική δράση και ηπατοπροστασία ^[2].
   
   
2. Καφεϊκό οξύ (caffeic acid): Φαινολικό οξύ με αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις ^[3].
   
   
3. Ταραξαστερόλη (taraxasterol): Τριτερπενοειδές με αντιφλεγμονώδη και ηπατοπροστατευτική δράση ^[4].
   
   
4. Σεσκιτερπενικές λακτόνες: Δραστικά συστατικά με λιγότερη μελέτη στην πικραλίδα, γενικά με αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες ^[4].
   
   
5. Φλαβονοειδή: Αντιοξειδωτική δράση, προστασία από υπεροξείδωση και γενική ευεργετική επίδραση σε μεταβολικά και φλεγμονώδη νοσήματα ^[2,3].
   
   

Οι δραστικές ενώσεις συνδέονται με:

• Αντιοξειδωτική δράση: Εξουδετέρωση ελεύθερων ριζών και μείωση οξειδωτικού στρες ^[2,3].
  
  
• Αντιφλεγμονώδης δράση: Αναστολή φλεγμονωδών διεργασιών μέσω τριτερπενοειδών και φαινολικών οξέων ^[4].
  
  
• Ηπατοπροστασία / διουρητική / αποτοξινωτική δράση: Υποστήριξη ήπατος και διούρηση, κυρίως λόγω ταραξαστερόλης ^[4,5].
  
  
• Μεταβολικές δράσεις: Επίδραση στο μεταβολισμό λιπιδίων και υδατανθράκων ^[2,3].
  
  
• Αντιμικροβιακή / αντιβακτηριακή δράση ^[2,5].
  
  

Παρόλα αυτά, απαιτούνται περαιτέρω έρευνες και κλινικές μελέτες για την επιβεβαίωση της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των συστατικών της σε ανθρώπους ^[5].

Αλλεργιογονικότητα της πικραλίδας

Η πικραλίδα (Τ. officinale) παρουσιάζει τεκμηριωμένη αλλεργιογονική δράση κυρίως λόγω των σεσκιτερπενικών λακτονών και των πρωτεϊνών των γυρεοκόκκων της ^[6,7].

Η επαφή με το φυτό μπορεί να προκαλέσει δερματίτιδα εξ επαφής, ενώ η εισπνοή των γυεοκόκκων της μπορεί να οδηγήσει στην πρόκληση συμπτωμάτων αλλεργικής ρινίτιδας ή και άσθματος ^[8]. Σπανιότερα, η κατανάλωση παρασκευασμάτων πικραλίδας έχει συνδεθεί με ήπιες αντιδράσεις στοματικής αλλεργίας ^[9,10].

Η πικραλίδα έχει διασταυρούμενη αντιδραστικότητα με αλλεργιογόνα και άλλων φυτών της οικογένειας των Asteraceae, όπως η Αρτεμισία (Artemisia vulgaris) και η Αμβροσία (Ambrosia artemisiifolia) ^[6,7]. Παρότι οι αντιδράσεις είναι συνήθως ήπιες, το φυτό ταξινομείται ως δυνητικά αλλεργιογόνο ^[6–10].



Αντικαρκινική δράση της πικραλίδας

Η παραδοσιακή χρήση της πικραλίδας για διάφορες παθήσεις αρχίζει να επιβεβαιώνεται με προκλινικές μελέτες. Εκχυλίσματα από ρίζα, φύλλα και άνθη παρουσιάζουν βιοδραστικές και κυτταροτοξικές ιδιότητες έναντι καρκινικών κυττάρων, με σχετικά χαμηλή τοξικότητα στα φυσιολογικά κύτταρα ^[1–5].

1. Πειραματικά δεδομένα in vitro

Μελέτες έχουν δείξει ανασταλτική δράση των συστατικών της πικραλίδας σε κυτταρικές σειρές καρκίνου μαστού, προστάτη ^[1], λευχαιμία ^[2,3], παγκρεατικού καρκίνου ^[4], καρκίνου του ήπατος ^[5,6] και του παχέος εντέρου ^[3,7]. Οι βασικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:

• Πρόκληση απόπτωσης μέσω μονοπατιών caspase-8 και p53 ^[2,4]

• Αυτοφαγία που οδηγεί σε επιλεκτικό κυτταρικό θάνατο ^[4]

• Αναστολή κυτταρικού κύκλου (φάση G2/M) ^[3,7]

• Αντι-μεταστατική δράση μέσω αναστολής MMP-2 και MMP-9 ^[1,5]

• Αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης δράση μέσω πολυφαινολών όπως λουτεολίνη και κουερσετίνη ^[8,9]

2. Πειραματικά δεδομένα in vivo: Λιγότερες αλλά ενθαρρυντικές μελέτες έχουν δείξει:

• Αναστολή ανάπτυξης όγκων σε μοντέλα προστάτη και μελανώματος χωρίς σημαντική τοξικότητα ^[10,11]

• Συγχορήγηση εκχυλισμάτων πικραλίδας με χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και να μειώσει την τοξικότητα των τελευταίων^[12]

3. Πιθανοί μηχανισμοί αντικαρκινικής δράσης. Η αντικαρκινική δράση αποδίδεται σε συνεργιστικά αποτελέσματα διαφόρων συστατικών:

• Σεσκιτερπενικές λακτόνες (ταραξαστερόλη, ταραξαστερίνη): Προκαλούν απόπτωσης ^[3,4]

• Τριτερπένια και φυτοστερόλες: Αναστέλλουν τη χρόνια φλεγμονή και τοοξειδωτικό στρες ^[8]

• Πολυφαινόλες (λουτεολίνη, κουερσετίνη): Αναστέλλουν την καρκινική ανάπτυξη και τις αντιδραστικές ρίζες οξυγόνου ( ROS) ^[8,9]

• Ινουλίνη: Ασκεί πρεβιοτικό αποτέλεσμα, ρύθμιση μικροβιώματος, δρα πιθανόν στην καρκινογένεση ^[8]

4. Περιορισμοί και προκλήσεις

• Έλλειψη κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους ^[13]

• Διαφορές στη βιοδιαθεσιμότητα των ενεργών μορίων

• Απαιτείται τυποποίηση εκχυλισμάτων ^[9]

• Πιθανές αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, όπως αντιπηκτικά και χημειοθεραπευτικά ^[14]

5. Μελλοντικές προοπτικές

• Κλινικές δοκιμές Φάσης Ι–ΙΙ για ασφάλεια, δοσολογία, αποτελεσματικότητα ^[13]

• Αναγνώριση μοριακών στόχων (caspase-8, NF-κB, PI3K/Akt)

• Τυποποίηση και ποιοτικός έλεγχος εκχυλισμάτων ^[9]

• Συνδυαστική χρήση με συμβατικές θεραπείες για ενίσχυση αποτελεσματικότητας και μείωση παρενεργειών ^[12]

Συμπέρασμα

Η πικραλίδα (Taraxacum officinale) παρουσιάζει πολυδιάστατες φαρμακολογικές και αντικαρκινικές δράσεις σε προκλινικά μοντέλα. Παρόλα αυτά, προς το παρόν, δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα σε ανθρώπους. Η χρήση της πρέπει να θεωρείται συμπληρωματική και να γίνεται υπό ιατρική καθοδήγηση.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Sigstedt SC, Hooten CJ, Callewaert MC, Jenkins AR, Romero AE, Pullin MJ, et al. Evaluation of aqueous extracts of Taraxacum officinale on growth and invasion of breast and prostate cancer cells. Int J Oncol. 2008;32(5):1085–1090.
2. Ovadje P, Chatterjee S, Griffin C, Tran C, Hamm C, Pandey S. Selective induction of apoptosis through activation of caspase-8 in human leukemia cells (Jurkat) by dandelion root extract. J Ethnopharmacol. 2011;133(1):86–91.
3. Ovadje P, Hamm C, Pandey S. Efficient induction of extrinsic cell death by dandelion root extract in human chronic myelomonocytic leukemia (CMML) cells. PLoS One. 2012;7(2):e30604.
4. Ovadje P, Chatterjee S, Liang S, Hamm C, Pandey S. Taraxacum officinale induces apoptosis and autophagy in human pancreatic cancer cells. Pancreas. 2012;41(7):1029–1037.
5. Rehman G, Hamayun M, Iqbal A, Islam S, Arshad S, Zaman K, et al. Effect of methanolic extract of dandelion roots on cancer cell lines and AMP-activated protein kinase pathway. Front Pharmacol. 2018;8:875.
6. Koo HN, Hong SH, Song BK, Kim CH, Yoo YH, Kim HM. Taraxacum officinale induces cytotoxicity through TNF-α and IL-1α secretion in HepG2 cells. Life Sci. 2004;74(9):1149–1159.
7. Ovadje P, Roma A, Steckle M, Nicoletti L, Arnason JT, Pandey S. Taraxacum officinale root extract induces apoptotic cell death and epigenetic modifications in colorectal cancer models. Oncotarget. 2016;7(45):73432–73447.
8. González-Castejón M, Visioli F, Rodríguez-Casado A. Diverse biological activities of dandelion. Nutr Rev. 2012;70(9):534–547.
9. Wirngo FE, Lambert MN, Jeppesen PB. The physiological effects of dandelion (Taraxacum officinale) in type 2 diabetes. Rev Diabet Stud. 2016;13(2–3):113–131.
10. Chatterjee SJ, Ovadje P, Mousa M, Hamm C, Pandey S. The efficacy of dandelion root extract in inducing apoptosis in drug-resistant human melanoma cells. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:129045.
11. Nguyen CP, Liao W, Hauser P, Chen B, Kuo W. Taraxacum officinale extract suppresses prostate tumor growth in xenograft mice model. J Food Biochem. 2019;43(7):e12910.
12. Panda N, Panda S. A review on the hepatoprotective activity of ethnomedicinal plants. J Pharmacogn Phytochem. 2018;7(5):1844–1851.
13. Greenlee H. Natural products for cancer prevention: a global perspective. In: Benzie IFF, Wachtel-Galor S, editors. Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects. 2nd ed. Boca Raton (FL): CRC Press/Taylor & Francis; 2011. p. 1–25.
14. Fasinu PS, Bouic PJ, Rosenkranz B. Herbal medicine use and potential interactions in oncology: a review. Front Pharmacol. 2012;3:69.
15. Paulsen E. Contact sensitization from Compositae-containing herbal remedies and cosmetics. Contact Dermatitis. 2017;76(5):296–310.
16. Hausen BM. Allergic contact dermatitis from Compositae: cross-reactivity and allergenic ingredients. Dermatitis. 2000;11(4):201–210.
17. D’Amato G, Cecchi L, et al. Allergenic pollen and pollen allergy in Europe. Allergy. 2007;62(9):976–990.
18. European Medicines Agency (EMA). Assessment report on Taraxacum officinale Weber ex Wigg., herba. EMA/HMPC/159913/2010.
19. European Food Safety Authority (EFSA). Compendium of botanicals reported to contain naturally occurring substances of possible concern for human health. EFSA J. 2012;10(5):2663.
20. Di Napoli A, Zucchetti P. A comprehensive review of the benefits of Taraxacum officinale on human health. Bull Natl Res Cent. 2021;45:110.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας  

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.