Η Κυτταρική Θεραπεία με CAR‑T για τα Αυτοάνοσα Νοσήματα: Από την επανεκκίνηση του ανοσοποιητικού στη στοχευμένη αντιμετώπιση της νόσου Sjögren©
Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD,
ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist
Εισαγωγή
Η κυτταρική θεραπεία με CAR‑T (Chimeric Antigen Receptor T‑cell) για τα αυτοάνοσα νοσήματα αποτελεί μια από τις πλέον πολλά υποσχόμενες εξελίξεις στην ιατρική,η οποία φιλοδοξεί να επιτύχει «επανεκκίνηση» του ανοσοποιητικού συστήματος, οδηγώντας σε μακροχρόνιες υφέσεις [1, 2].
1. Μηχανισμός Δράσης και Σκεπτικό
η χαμηλού κινδύνου [1,6].
 |
| Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κόρινθος, 6944280764, pharmage2@gmail.com, www.gelis.gr, www.pharmagel.gr |
 |
Θωμαΐδης Παύλος, Ιατρός,
Βιοπαθολόγος, Κόρινθος,
Κόρινθος, Αδειμάντου 40
και Άσσος, Κορινθίας
thomaidispavlos@gmail.com, www.viopathologos.com 6946806808, 2741026193
|
 |
| Κοκκιόπουλος Νικόλαος, Ειδικός Παθολόγος, Κόρινθος, Κολιάτσου 93, Κόρινθος, Τ. 2741029494 · 6974414744 |
Η θεραπεία βασίζεται στη γενετική τροποποίηση των Τ‑λεμφοκυττάρων του ίδιου του ασθενούς, ώστε να εκφράζουν μια χιμαιρική πρωτεΐνη (CAR) με στόχο συγκεκριμένα αντιγόνα των Β‑κυττάρων, οδηγώντας στην εκλεκτική εξάλειψη των Β‑λεμφοκυττάρων που παράγουν παθογόνα αυτοαντισώματα [1, 3]. Σε αντίθεση με συμβατικές θεραπείες, τα τροποποιημένα κύτταρα παραμένουν στον οργανισμό ως «ζωντανό φάρμακο», με στόχο την αναστροφή της νόσου σε κυτταρικό επίπεδο και την αποφυγή μακροχρόνιας ανοσοκαταστολής [2].
2. Θεραπευτική Αποτελεσματικότητα και Κλινικά Δεδομένα
Η μέθοδος έχει δείξει εντυπωσιακά αποτελέσματα σε διάφορες ανθεκτικές αυτοάνοσες παθήσεις.
Όσον αφορά τον Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο (ΣΕΛ), μελέτες που χρησιμοποίησαν CAR‑Τ κύτταρα έναντι CD19 και BCMA ανέφεραν πλήρη υφετική απάντηση σε ποσοστό άνω του 80‑90% σε ανθεκτικές μορφές [2, 4]. Σε μια μελέτη φάσης 1, 11 στους 12 ασθενείς πέτυχαν πλήρη ορολογική ύφεση χωρίς φαρμακευτική αγωγή, με διάρκεια παρακολούθησης που έφτασε τα 6 χρόνια [4], ενώ σε παρόμοια μελέτη το 100% των ασθενών παρέμεινε απαλλαγμένο από γλυκοκορτικοειδή για 24 εβδομάδες [5].
Στη Μυασθένεια Gravis (MG), το Descartes‑08, μια θεραπεία mRNA CAR‑T έναντι BCMA, αξιολογήθηκε σε τυχαιοποιημένη, διπλή‑τυφλή μελέτη φάσης 2b [6]. Το ποσοστό των ασθενών που πέτυχαν κλινικά σημαντική βελτίωση (τουλάχιστον 5 μονάδες στην κλίμακα MGC) ήταν 66,7% (10/15) έναντι 27,3% (3/11) στην ομάδα ελέγχου. Η ανταπόκριση ήταν διαρκής στους 12 μήνες [6].
Για τη γενική αποτελεσματικότητα, μια συστηματική ανασκόπηση 80 ασθενών με διάφορες αυτοάνοσες παθήσεις (ΣΕΛ, συστηματική σκλήρυνση, ιδιοπαθή φλεγμονώδη μυοπάθεια και άλλες) που έλαβαν CAR‑T, έδειξε ότι όλοι οι ασθενείς πέτυχαν τελικά κατάσταση ελεύθερη ανοσοκαταστολής [7].
3. Προφίλ Ασφάλειας και Παρενέργειες
Το προφίλ ασφάλειας είναι γενικά ενθαρρυντικό, με αντιδράσεις ηπιότερες σε σχέση με την ογκολογική χρήση [2, 7].
Σχετικά με το σύνδρομο απελευθέρωσης κυτταροκινών (CRS), σε συστηματική ανασκόπηση 80 ασθενών παρατηρήθηκε στο 79% (47/80), αλλά ήταν κυρίως χαμηλού βαθμού (Grade 1‑2). Καμία ανεπιθύμητη ενέργεια δεν ήταν θανατηφόρα [7].
Οι λοιμώξεις είναι συνήθως ήπιες. Η νευροτοξικότητα (ICANS) εμφανίζεται μόλις στο 4% των περιπτώσεων [7].
4. Προκλήσεις και Μελλοντικές Κατευθύνσεις
Παρά την αποτελεσματικότητα, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις.
Πρώτον, το υψηλό κόστος: το κόστος ανά ασθενή υπερβαίνει τις 500.000 δολάρια, καθιστώντας τη θεραπεία απρόσιτη για πολλά συστήματα υγείας [8, 9].
Δεύτερον, η περιορισμένη προσβασιμότητα: λιγότερο από το 5% των δοκιμών CAR‑T περιλαμβάνουν κέντρα σε χώρες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος [9].
Τρίτον, η μακροπρόθεσμη ασφάλεια: η μακροπρόθεσμη επίδραση της θεραπείας (για παράδειγμα, κίνδυνος δευτερογενών κακοηθειών, παρατεταμένη ανοσοανεπάρκεια) παραμένει αβέβαιη, λόγω του μικρού χρόνου παρακολούθησης [2].
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η έρευνα επικεντρώνεται σε νέες τεχνολογίες.
Η allogeneic CAR‑T (έτοιμο προς χρήση) χρησιμοποιεί κύτταρα από υγιείς δότες και θα μπορούσε να μειώσει δραστικά το κόστος και τον χρόνο θεραπείας. Δοκιμές φάσης 1 βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη [10, 11].
Η in vivo CAR‑T επιχειρεί τη δημιουργία CAR‑Τ κυττάρων απευθείας μέσα στο σώμα (για παράδειγμα, με λιπιδικά νανοσωματίδια mRNA), γεγονός που θα μπορούσε να εξαλείψει την ανάγκη για εξωσωματική τροποποίηση [12, 13].
Τα CAR‑Tregs αποτελούν μια εναλλακτική στρατηγική, όπου χρησιμοποιούνται ρυθμιστικά CAR‑Τ κύτταρα για την καταστολή της φλεγμονής, με στόχο την αποφυγή της πλήρους Β‑κυτταρικής κάθαρσης. Η πρώτη μελέτη φάσης 1 σε ανθρώπους βρίσκεται σε εξέλιξη [14, 15].
5. Η CAR‑T στη Νόσο Sjögren
Η νόσος Sjögren αποτελεί μια χρόνια συστηματική αυτοάνοση νόσο που χαρακτηρίζεται από υπερδραστηριότητα των Β-λεμφοκυττάρων, παραγωγή αυτοαντισωμάτων και λεμφοκυτταρική διήθηση των εξωκρινών αδένων. Η παθογένεια αυτή καθιστά τη νόσο ιδανικό υποψήφιο για θεραπείες στόχευσης Β-κυττάρων, όπως η CAR‑T [2, 16].
Ενεργές Κλινικές Δοκιμές για CAR‑T στη Νόσο Sjögren
Αρκετές κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη, γεγονός που αποδεικνύει το αυξανόμενο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι σημαντικότερες εξ αυτών.
Κλινική Δοκιμή και Ταυτότητα
|
Φάση
|
Πληθυσμός-Στόχος
|
Χαρακτηριστικά
|
OL‑CD19‑GDT (NCT07167537)
|
Φάση 1
|
44 ενήλικες (18‑65 ετών) με ανθεκτική πρωτοπαθή νόσο Sjögren (pSS)
|
Αξιολόγηση ασφάλειας, ανεκτικότητας και φαρμακοκινητικής του OL‑CD19‑GDT (CAR‑T έναντι CD19) σε ασθενείς με pSS και συστηματική σκλήρυνση [16, 17]
|
CD19‑BCMA CART (NCT06947460)
|
Φάση 1/2
|
45 ασθενείς (10‑65 ετών) με pSS που συνδυάζεται με πνευμονική υπέρταση (pSS‑PAH)
|
Προοπτική εκτίμηση της ασφάλειας του CD19‑BCMA CAR‑T σε ασθενείς με ανθεκτική νεφρίτιδα λύκου, συστηματική σκλήρυνση και pSS‑PAH [18, 19]
|
Anti‑CD19/BCMA U CAR‑T (NCT07246096)
|
Φάση 1
|
60 ασθενείς (≥18‑70 ετών) με υποτροπιάζουσες ή ανθεκτικές αυτοάνοσες νόσους
|
Διερεύνηση ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των allogeneic (universal) anti‑CD19/BCMA CAR‑Τ σε ασθενείς με pSS, ΣΕΛ, συστηματική σκλήρυνση και ρευματοειδή αρθρίτιδα [20]
|
BCMA/CD70‑CAR‑T (NCT07184450)
|
Φάση 1
|
11 ασθενείς με ανθεκτικές παιδιατρικές ρευματικές νόσους
|
Αξιολόγηση της ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των BCMA/CD70‑CAR‑Τ σε παιδιατρικούς ασθενείς με pSS, συστηματική σκλήρυνση, JDM και πολυαρθρική JIA [21]
|
Οι Πρώτες Ενδείξεις Αποτελεσματικότητας
Η αισιοδοξία για τη δυναμική της CAR‑T στη νόσο Sjögren βασίζεται και σε πραγματικά δεδομένα από την κλινική πράξη.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι μια αναφορά περιστατικού (case report) που αφορά μια 76χρονη ασθενή με 10ετές ιστορικό ενεργού νόσου Sjögren, η οποία ανέπτυξε λέμφωμα από μεγάλα Β-κύτταρα (DLBCL). Μετά από θεραπεία με anti‑CD19 CAR‑T, σημείωσε πλήρη ύφεση του λεμφώματος (complete remission) την 28η ημέρα [22]. Παρατηρήθηκε επίσης εξαφάνιση των αυτοαντισωμάτων (ANA, anti‑Ro‑52) για πρώτη φορά μετά από 10 χρόνια [22].
Υπήρξε βελτίωση των συμπτωμάτων ξηροστομίας και μείωση του δείκτη ESSDAI (EULAR Sjögren‘s Syndrome Disease Activity Index) από 5 σε 2, υποδηλώνοντας μερική ύφεση [22]. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες (CRS βαθμού 2 και νευροτοξικότητα βαθμού 1) αντιμετωπίστηκαν πλήρως [22].
Επιπλέον, πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση που συμπεριέλαβε 80 ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα (μεταξύ των οποίων και 1 ασθενής με νόσο Sjögren) επιβεβαίωσε ότι η CAR‑T είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική στρατηγική, με όλους τους ασθενείς να επιτυγχάνουν τελικά κατάσταση ελεύθερη ανοσοκαταστολής [7].
Μια επιπλέον πρόσφατη ανασκόπηση υπογραμμίζει ότι η CAR‑T θα μπορούσε να επαναπροσδιορίσει τα θεραπευτικά παραδείγματα για τα ανθεκτικά ρευματικά νοσήματα, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Sjögren, προσφέροντας στοχευμένη ανοσοτροποποίηση με ελάχιστη συστηματική ανοσοκαταστολή [23].
Γιατί η CAR‑T είναι μια πολλά υποσχόμενη θεραπεία
Το θεωρητικό υπόβαθρο για τη χρήση της CAR‑T στο Sjögren είναι ισχυρό. Η νόσος χαρακτηρίζεται από υπερδραστηριότητα των Β-λεμφοκυττάρων, τα οποία παράγουν αυτοαντισώματα και διηθούν τους αδένες. Αυτό σημαίνει ότι στοχεύοντας και εξαλείφοντας τα παθολογικά Β-κύτταρα, η CAR‑T μπορεί δυνητικά να αναστρέψει την παθογενετική διαδικασία, προσφέροντας μια βαθύτερη και μακροχρόνια ύφεση σε σύγκριση με τις συμβατικές θεραπείες [2, 3].
Τρέχουσες Προκλήσεις
Παρά την αισιοδοξία, η CAR‑T παραμένει μια πειραματική θεραπεία με σημαντικές προκλήσεις, που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.
Η χρήση της στη νόσο Sjögren βρίσκεται ακόμα σε νηπιακό στάδιο. Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά της πρέπει να επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες ομάδες ασθενών.
Η εξατομικευμένη παραγωγή των CAR‑T κυττάρων είναι μια εξαιρετικά δαπανηρή και χρονοβόρα διαδικασία, γεγονός που περιορίζει την προσβασιμότητά της.
Πρέπει να μελετηθούν διεξοδικά οι πιθανοί μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι, όπως η παρατεταμένη ανοσοκαταστολή και η αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης λοιμώξεων.
Προς το παρόν, η θεραπεία παρέχεται μόνο στο πλαίσιο κλινικών μελετών, σε εξειδικευμένα κέντρα. Έως σήμερα, δεν εντοπίστηκε κάποια ενεργή κλινική δοκιμή για τη νόσο Sjögren στην Ελλάδα.
Συνοψίζοντας
Η χορήγηση CAR‑T στη νόσο Sjögren είναι εφικτή και επίκαιρη, αλλά ακόμα πειραματική. Οι πρώτες ενδείξεις από κλινικές δοκιμές και μεμονωμένες περιπτώσεις ασθενών είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικές, δείχνοντας σημαντική βελτίωση και βαθιά ύφεση. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθεί η μακροπρόθεσμη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα της θεραπείας, προτού αυτή καταστεί μια ευρέως διαθέσιμη θεραπευτική επιλογή.
ΒιβλιογραφικέςΑναφορές (Στυλ Vancouver)
[1] Carsten M, De Rossi G, Neumann F, et al. CAR-engineered cell therapies: current understandings and future perspectives. Mol Biomed. 2026;7:7. doi:10.1186/s43556-025-00401-4
[2] Rosetti F, Schett G, Mackensen A. CAR T cells for systemic autoimmune diseases. Autoimmun Rev. 2026;25(9):104111. doi:10.1016/j.autrev.2026.104111
[3] Fang X, Feng Y, Wang X, et al. Beyond malignancies: Clinical advancements of CAR T-cell in the treatment of autoimmune diseases. Intractable Rare Dis Res. 2026;15(2):144-155. doi:10.5582/irdr.2025.01057
[4] Liu S, Zhang Y, Liang B, et al. BCMA-CD19 armored compound CAR T cells in systemic lupus erythematosus: extended follow-up of a phase 1 clinical trial. J Hematol Oncol. 2026;19:13. doi:10.1186/s13045-026-01779-6
[5] Lupus Foundation of America. New study finds anti-CD19 CAR-T therapy, Zorpo-cel, safe and effective treatment for people with systemic lupus erythematosus. February 5, 2026. https://www.lupus.org/southeast/news/new-study-finds-anticd19-cart-therapy-zorpocel-safe-and-effective-treatment-for-people-with
[6] Granit V, Benatar M, Shieh P, et al. BCMA-directed mRNA CAR T cell therapy for myasthenia gravis: a randomized, double-blind, placebo-controlled phase 2b trial. Nat Med. 2026;32:1131–1141. doi:10.1038/s41591-025-04171-y
[7] Kattamuri L, Pagliuca S, Sanchez Petitto G, et al. Safety and efficacy of CAR-T cell therapy in patients with autoimmune diseases: a systematic review. Rheumatol Int. 2025;45:18. doi:10.1007/s00296-024-05772-5
[8] Gandu AR, Prathyusha K. CAR-T Therapy in Rheumatoid Arthritis: A Health Systems Analysis of Cost and Global Equity. Arthritis Rheumatol. 2025;77(suppl 9). https://acrabstracts.org/abstract/car-t-therapy-in-rheumatoid-arthritis-a-health-systems-analysis-of-cost-and-global-equity/
[9] RheumNow. Beyond the Breakthrough: Equity and Access in CAR-T Cell Therapy for RA. October 29, 2025. https://rheumnow.com/news/beyond-breakthrough-equity-and-access-car-t-cell-therapy-ra
[10] ClinicalTrials.gov. CAR T-cell Therapy Targeting CD19 and BCMA (QT-019C) in Patients With Relapse/Refractory Autoimmune Diseases. Identifier NCT07315087. https://clinicaltrials.gov/study/NCT07315087
[11] Allogene Therapeutics. RESOLUTION: Now enrolling. https://allogene.com/resolution/
[12] Pasackow E, Khairallah C, Ferrell J, et al. In Vivo generation of anti-CD19 CAR-T cells for the treatment of B-cell mediated autoimmune diseases. Blood. 2025;146(Supplement 1):4106.
[13] Hunter SE, Kim J, Zhao Y, et al. In vivo CAR T cell generation to treat cancer and autoimmune disease. Science. 2025;388(6753):1311-1317. doi:10.1126/science.ads8473
[14] Harvard Medical School. Enhancing regulatory T cell function for adoptive CAR Treg therapy to treat autoimmune disease. https://qfastr.hms.harvard.edu/qfr/enhancing-regulatory-t-cell-function-adoptive-car-treg-therapy-treat-autoimmune-disease
[15] Sonigra A, et al. POS0034 REGULATE-RA: A Phase 1 Study of CAR-T Regulatory Cells Targeting Citrullinated Proteins in Refractory Rheumatoid Arthritis: Interim Safety and Tolerability. Ann Rheum Dis. 2025;84(Suppl 1). https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003496725014645
[16] ClinicalTrials.gov. A Study of OL-CD19-GDT in Relapsed/Refractory Autoimmune Diseases. Identifier NCT07167537. https://clinicaltrials.gov/study/NCT07167537
[17] Beijing GoBroad Hospital. A Study of OL-CD19-GDT in Relapsed/Refractory Autoimmune Diseases. ICH GCP. https://ichgcp.net/clinical-trials-registry/552419-a-study-of-ol-cd19-gdt-in-relapsed-refractory-autoimmune-diseases
[18] ClinicalTrials.gov. CD19-BCMA CART Cell Therapy for Refractory SLE-LN, SSc, and pSS-PAH. Identifier NCT06947460. https://clinicaltrials.gov/study/NCT06947460
[19] CenterWatch. CD19-BCMA CART Cell Therapy for Refractory SLE-LN, SSc, and pSS-PAH. https://www.centerwatch.com/clinical-trials/listings/NCT06947460
[20] ClinicalTrials.gov. Exploratory Clinical Study on the Safety and Efficacy of Anti-CD19/BCMA U CAR-T Cell Injection for the Treatment of Relapsed/Refractory Autoimmune Diseases. Identifier NCT07246096. https://clinicaltrials.gov/study/NCT07246096
[21] ClinicalTrials.gov. Clinical Study of BCMA/CD70-targeted CAR-T Therapy for Refractory Pediatric Rheumatic Diseases. Identifier NCT07184450. https://clinicaltrials.gov/study/NCT07184450
[22] Sheng L, et al. Concurrent remission of lymphoma and Sjögren‘s disease following anti-CD19 chimeric antigen receptor-T cell therapy for diffuse large B-cell lymphoma: a case report. Front Immunol. 2023;14:1327261. doi:10.3389/fimmu.2023.1327261
[23] CAR-T cell therapy in rheumatic diseases: a review article. Z Rheumatol. 2025. doi:10.1007/s00393-025-01642-6
Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας
Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.
|
|
