Η καρκινογονικότητα του εισπνεόμενου και καταπινόμενου αμιάντου©

Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist

Ο εισπνεόμενος ή o καταπινόμενος αμίαντος (asbestos) είναι καρκινογόνος λόγω της μοναδικής φυσικοχημικής δομής του και της χρόνιας βιολογικής δράσης του που προκαλεί στους ιστούς. 

Η χρήση του αμιάντου είναι απαγορευμένη παγκοσμίως, αφού ο αμίαντος έχει καταταχτεί ως καρκινογόνος ουσία Ι, μετά από εκτεταμένες έρευνες σε ζώα και ανθρώπους τις τελευταίες δεκαετίες. Συνοπτικά ισχύουν τα παρακάτω επιστημονικά δεδομένα.

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών., Ιατρικός Συγγραφέας, και Ερευνητής. Κόρινθος pharmage2@gmail.com www. gelis.gr, www.pharmagel.gr

Το Διεθνές Κέντρο για την Έρευνα του Καρκίνου του Παγκόσμιου Οργανισμού υγείας το Δεκέμβριο του 1976 διατύπωσε την άποψη που δεν άλλαξε μέχρι τώρα (WHO 1976)[1].

“Προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί αν υπάρχει ένα επίπεδο  έκθεσης (στον αμίαντο) για τους ανθρώπους, κάτω από το οποίο δεν θα συνέβαινε  ένας αυξημένος κίνδυνος πρόκλησης καρκίνου”[1].

To NIOSH. U.S. report 1980 [Εθνικό Ινστιτούτο για την Επαγγελματική Ασφάλεια ιι Υγεία (ΗΠΑ)] διατύπωσε την θέση:

Η εκτίμηση όλων των πληροφοριών που έχουμε στη διάθεσή μας για τους ανθρώπους δεν παρέχει ένδειξη ότι υπάρχει ένα ασφαλές επίπεδο έκθεσης προς τον αμίαντο [2].

Επί πλέον αναφέρονται και τα εξής.

Οι σύγχρονες διαθέσιμες πληροφορίες δεν παρέχουν ένδειξη ύπαρξης ενός οριακού επιπέδου έκθεσης. Πρακτικώς όλα τα σύγχρονα επίπεδα έκθεσης που μελετήθηκαν έδειξαν μια αύξηση της νόσου που σχετίζεται με τον αμίαντο.

To NIOSH-U.S. εξέφρασε την άποψη ήδη από το (1972):

Για να προληφθούν τα νεοπλάσματα από αμίαντο η έκθεση σ' αυτόν, πρέπει να είναι μηδένική[3].

Ο γενικός πληθυσμός μπορεί να εκτεθεί σε αμίαντο, όταν αυτός υπάρχει στο ν ατμοσφαιρικό αέρα, το πόσιμο νερό ή στα τρόφιμα. Ο αμίαντος μπορεί να εισέλθει στις παροχές πόσιμου νερού μέσω της διάβρωσης των φυσικών αποθέσεων ή της έκπλυσης από τον απόβλητο αμίαντο σε χώρους υγειονομικής ταφής, από την φθορά των σωλήνων τσιμέντου που περιέχουν αμίαντο και χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά πόσιμου νερού ή από το φιλτράρισμα των παροχών νερού μέσω φίλτρων που περιέχουν αμίαντο ή από κατανάλωση νερού που αποθηκεύεται σε δεξαμενές από αμιαντούχο υλικό.

Στις ΗΠΑ, η συγκέντρωση αμιάντου στις περισσότερες παροχές πόσιμου νερού είναι μικρότερη από 1 f/mL, ακόμη και σε περιοχές με αποθέσεις αμιάντου ή με σωλήνες παροχής νερού από αμιαντοτσιμέντο[4].

Ωστόσο, σε ορισμένες τοποθεσίες, η συγκέντρωση στο νερό μπορεί να είναι εξαιρετικά υψηλή, περιέχοντας 10-300 εκατομμύρια f/L (ή και υψηλότερη). Ο μέσος άνθρωπος πίνει περίπου 2 λίτρα νερού την ημέρα[5]. Οι κίνδυνοι έκθεσης σε αμίαντο στο πόσιμο νερό μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλοί για τα μικρά παιδιά που πίνουν επτά φορές περισσότερο νερό την ημέρα ανά κιλό σωματικού βάρους από τον μέσο ενήλικα[6].

Ο αμίαντος μπορεί να εισέλθει στο υδάτινο περιβάλλον, τόσο από φυσικές, όσο και από ανθρωπογενείς πηγές και έχει μετρηθεί σε δείγματα υπόγειων και επιφανειακών υδάτων. Η διάβρωση των αμιαντούχων πετρωμάτων είναι η κύρια φυσική πηγή. Οι ανθρωπογενείς πηγές περιλαμβάνουν: τη διάβρωση των σωρών αποβλήτων που περιέχουν αμίαντο (μπάζα), τη διάβρωση των σωλήνων αμιαντοτσιμέντου, την αποσάθρωση των υλικών στέγης που περιέχουν αμίαντο (αμιαντοσκεπές) ή επιχρισμάτων τοίχου που περιέχουν αμιαντουχο αμμοκονία (σουβάτισμα) και την απορροή βιομηχανικών λυμάτων[5].

Οι έρευνες των περασμένων δεκαετιών απέδειξαν ότι οι ίνες του αμιάντου που αιωρούνται στον ατμοσφαιρικό αέρα είναι καρκινογόνες. Το ίδιο ισχύει και για τον καταπινόμενο αμίαντο, διότι όταν προσλαμβάνεται με το νερό ή τα τρόφιμα μπορεί μεν ένα μεγάλο μέρος των ινών να αποβάλεται με τα κόπρανα, αλλά ένα μικρό μέρος τους ενσωματώνεται στο βλεννογόνο του λεπτού εντέρου και μπορεί να ασκήσει την καρκινογόνο δράση του.

Μπορεί το γαστρικό οξύ του στομάχου να διαλύσει τις ίνες αμιάντου;

Το γαστρικό οξύ του στομάχου δεν μπορεί να διαλύσει (liquify) ή να καταστρέψει τις ίνες του αμιάντου. Αυτό αποδεικνύεται από επιστημονικές μελέτες και βασίζεται στις χημικές ιδιότητες του αμιάντου. Αναλυτικά:

1. Χημική Αντοχή του Αμιάντου

Ο αμίαντος είναι ένα ορυκτό (πυριτικό άλας του μαγνησίου ή του σιδήρου ή και των δύο, γνωστό από την αρχαιότητα για την εξαιρετική αντοχή του στη φωτιά (π.χ. χρυσοτιλίτης, κροκιδολίτης αμίαντος) με κρυσταλλική δομή βασισμένη σε πυριτικά ορυκτά (Si-O). Αυτές οι δομές είναι εξαιρετικά ανθεκτικές σε οξέα, συμπεριλαμβανομένου του υδροχλωρικού οξέος (HCl) του στομάχου (pH 1–3).[7]

Στον χρυσοτιλίτη (τον πιο συνηθισμένο τύπο αμιάντου), το εξωτερικό στρώμα μαγνησίου (Mg), που υπάρχει στις ίνες του μπορεί να υποστεί μερική διάβρωση από το οξύ, αλλά ο πυρήνας πυριτίου (SiO₂) παραμένει άθικτος[7].

2. Πειραματικά δεδομένα

Μελέτες σε προσομοιωμένο γαστρικό υγρό (HCl + πεψίνη) δείχνουν ότι:

Ο χρυσοτιλίτης αμίαντος  χάνει μέρος του μαγνησίου του, αλλά η ίνα δεν διασπάται και διατηρεί τη μορφή του[8].

Οι αμφίβολες ίνες (π.χ. κροκιδολίτης, αμωσίτης) είναι ακόμα πιο ανθεκτικές και δεν παρουσιάζουν ουσιαστική διάβρωση[8].

3. Βιολογικές αποδείξεις 

Έρευνες σε ζώα και ανθρώπους επιβεβαιώνουν ότι ίνες αμιάντου εξέρχονται άθικτες με τα κόπρανα, αλλά δεν αποβάλλονται όλες.[9].
Αυτό το γεγονός αποτελεί σοβαρή αιτία διασποράς ινών αμιάντου στο περιβάλλον, όπου οι διασκορπιζόμενες και αιωρούμενες τελικά στην ατμόσφαιρα ίνες εισπνέοντα ή καταπίνονται με τα τρόφιμα. Τα κόπρανα των ζώων βοσκής και των στάβλων, που έχουν καταναλώσει νερό ή τρόφιμα που περιέχουν ίνες αμιάντου, τελικά καταλήγουν στην επιφάνεια του εδάφους και στον ατμοσφαιρικό αέρα.

Επίσης τα αμιαντούχα υγρά λύματα, δηλαδή τα απόβλητα νερά που προέρχονται από οικιακές, νοσοκομεία, εμπορικές ή βιομηχανικές δραστηριότητες, κλπ., τα οποία συνήθως περιλαμβάνουν λύματα από τουαλέτες, ντους, νεροχύτες και βιομηχανικές διεργασίες καταλήγουν στην θάλασσα και προσλαμβάνονται από τα ψάρια, εφόσον δεν φιλτράρονται για να αφαιρεθεί ο αμίαντος.

Tα ψάρια τόσο σε γλυκά νερά, όσο και σε θαλάσσια περιβάλλοντα μπορούν να μολυνθούν από ίνες αμιάντου, κυρίως μέσω περιβαλλοντικών μονοπατιών έκθεσης. Αυτή η μόλυνση συμβαίνει μέσω της  κατάποσης ινών αμιάντου και έκθεσης των βραγχίων στις ίνες αμιάντου. Τα ψάρια εκτίθενται στις ίνες αμιάντου από μολυσμένα ιζήματα στις λίμνες και στη θάλασσα, κυρίως από μπαζα αμιαντούχων υλικών που εγκαταλείπονται σε χειμάρους, ποταμούς, θαλάσσιες ακτές και ακτές λιμνών, αλλά και από ανθρώπινα και ζωικά λύματα.

Οι ίνες του αμιάντου μπορεί να ανιχνεύονται  στα κόπρανα ζώων και ανθρώπων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παραμένουν μακροχρονίως ίνες αμιάντου στο λεπτό και παχύ έντερο και αυτό τεκμηριώνεται από τα παρακάτω.

Χαρακτηριστική ιδιότητα του αμιάντου είναι η βιοεπιμονή

Σύμφωνα με την παθολογοανατομική βιβλιογραφία, η παρατήρηση ότι οι ίνες αμιάντου παραμένουν αμετάβλητες και χωρίς ενδείξεις διάλυσης (dissolution) σε ιστολογικά δείγματα του γαστρεντερικού  συστήματος βασίζεται στους ακόλουθους βασικούς μηχανισμούς και επιβεβαιώνεται από αυτές τις πηγές[9]:

1.Βιοεπιμονή (Biopersistence)

Ο αμίαντος είναι εξαιρετικά ανθεκτικό ανόργανο ινώδες ορυκτό. Οι ίνες του, ειδικά των αμφιβόλων μορφών του (π.χ. κροκιδολίτης, αμοσίτης), είναι χημικώς αδιάλυτες στα βιολογικά υγρά του ανθρώπινου οργανισμού λόγω της κρυσταλλικής τους δομής και χημικής σύστασης[10].

Tα σωμάτια αμιάντου που δημιουργούνται στις ίνες αμιάντου παραμένουν για δεκαετίες στους ιστούς , λόγω της βιοεπιμονής του πυρήνα του ορυκτού. Αυτό ισχύει και για το γαστρεντερικό σύστημα[11].

Ο χρυσοτιλικός αμίαντος είναι λιγότερο βιοανθεκτικός από τις άμφίβολες ίνες στον πνεύμονα. Όμως όλα τα είδη αμιάντου είναι εξαιρετικά ανθεκτικά στα βιολογικά συστήματα, σε σύγκριση προς τα πλείστα άλλα σωματίδια[12].

2.  Ανικανότητα Φυσιολογικής Εξάλειψης

Τα μακροφάγα λευκά αιμοσφαίρια προσπαθούν να φαγοκυττάρώσουν τις ίνες, αλλά δεν μπορούν να τις μεταβολίσουν ή να τις διαλύσουν. Αυτό οδηγεί σε χρόνια φλεγμονή και σχηματισμό σωματιδίων αμιάντου (ferruginous bodies) γύρω από τις ίνες, αλλά η ίδια η ίνα παραμένει ακέραια[13].

Η διάρκεια παραμονής των ινών του αμιάντου μέσα στα μακροφάγα και τους ιστούς είναι ο παράγοντας κλειδί για την παθογονικότητα του αμιάντου. Η ανικανότητα του δέκτη των ινών αμιάντου να διαλύσει τις ίνες συμβάλλει στη μακροχρόνια διατήρηση τους στους ιστούς, πράγμα που μπορεί να προκαλέσει νόσο[14].

Σε παθολογοανατομικές εξετάσεις του γαστρεντερικού συστήματος, οι ίνες εντοπίζονται αμετάβλητες, χωρίς ενδείξεις διάλυσης. Η ακραία χημική σταθερότητα και η βιολογική αδράνεια του αμιάντου, ιδιαίτερα των αμφιβόλων ινών, εμποδίζουν οποιαδήποτε σημαντική βιολογική διάλυση ή μεταβολισμό τους από τα κύτταρα ή τα υγρά του οργανισμού. Αυτή η βιοεπιμονή (biopersistence) είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό που εξηγεί γιατί οι ίνες εντοπίζονται "αμετάβλητες, χωρίς ενδείξεις διάλυσης" σε παθολογοανατομικά δείγματα, όχι μόνο του πνεύμονα αλλά και του γαστρεντερικού συστήματος (κατάποση) και άλλων οργάνων (π.χ. περιτόναιο).

Η παρατήρησή τους σε ιστολογικές ενότητες απευθείας ή με ειδικές τεχνικές (π.χ. ηλεκτρονική μικροσκοπία) αντανακλά αυτή τη μακροχρόνια παραμονή χωρίς αλλοίωση. Εξ αιτίας της βιοεπιμονής τους οι ίνες του αμιάντου άπαξ και εισέλθουν σε ιστούς, διατηρούν τα βασικά φυσικά και χημικά χαρακτηριστικά τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα μέσα στο ανθρώπινοσώμα[15].

O Roggli VL, et al. (1983) απέδειξαν ότι οι ίνες αμιάντου στο λεπτό έντερο ασθενών παραμένουν αμετάβλητες στο έντερο, παρόμοια με αυτές στο πνεύμονα [16]. Συνεπώς το εύρημα της αποβολής ινών αμιάντου στα κόπρανα σημαίνει ότι μπορεί μεν να συγκρατούνται ίνες αμιάντου στο βλεννογόνο του λεπτού εντέρου, όμως μια ποσότητά τους μπορεί να εξέρχεται και στα κόπρανα."Ενώ μια μικρή αναλογία ινών μπορεί να εισχωρήσει στον εντερικό βλεννογόνο, η πλειοψηφία εκκρίνεται αμετάβλητη στα κόπρανα λόγω βιοεπιμονής και αδυναμίας πέψης.[17].

Επιδημιολογικά Στοιχεία & Κλινικές Μελέτες

11.Teri A. Longacre, et al. Sternberg's Diagnostic Surgical Pathology (7th ed., Mills et al.)Wolters Kluwer Health, 2022 (page 312 (Section: "Inhalational Diseases")

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας  

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.