Πρέπει να τρώνε ή να μην τρώνε οι καρκινοπαθείς ζάχαρη;©
Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD,
ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist
Σε γενικές γραμμές, η ζάχαρη δεν προκαλεί άμεσα καρκίνο. Δηλαδή, δεν υπάρχει απόδειξη ότι η ζάχαρη «μετατρέπει» τα υγιή κύτταρα σε καρκινικά. Ωστόσο, η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου έμμεσα – κυρίως μέσω των επιπτώσεών της στον οργανισμό.
Τι ισχύει επιστημονικά
Είναι αλήθεια ότι τα καρκινικά κύτταρα χρησιμοποιούν περισσότερη γλυκόζη (ζάχαρη του αίματος) από τα υγιή κύτταρα — αυτό είναι γνωστό ως φαινόμενο Warburg [1]. Όμως, όλα τα κύτταρα του σώματος χρειάζονται γλυκόζη για ενέργεια.
Αν κάποιος σταματήσει τελείως να τρώει ζάχαρη, το σώμα του θα παράγει γλυκόζη μόνο του (από πρωτεΐνες ή λίπη μέσω της νεογλυκογένεσης)[2].
Η γλυκόζη είναι απαραίτητη για την επάρκεια ορισμένων οργάνων, ειδικά του εγκεφάλου και των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όταν η διατροφή δεν παρέχει αρκετούς υδατάνθρακες, το σώμα ενεργοποιεί διαδικασίες για να διατηρήσει τη γλυκόζη στο αίμα[3], Οι κύριες πηγές παραγωγής γλυκόζης είναι:
Νεογλυκογένεση (Gluconeogenesis):Η νεογλυκογένεση είναι η διαδικασία παραγωγής γλυκόζης από μη-υδατανθρακικές πηγές, όπως:
Α. Αμινοξέα (από πρωτεΐνες): Η αποδόμηση μυϊκού ιστού και άλλων πρωτεϊνών παρέχει αμινοξέα που μετατρέπονται σε γλυκόζη στο ήπαρ.
Σε συνθήκες νηστείας, η αποδόμηση πρωτεϊνών του μυϊκού ιστού παρέχει αμινοξέα, τα οποία μετατρέπονται στο ήπαρ σε γλυκόζη. Με αυτόν τον τρόπο διατηρούνται σταθερά τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, ιδιαίτερα για ιστούς όπως ο εγκέφαλος. Αναλυτικότερα: Η νεογλυκογένεση αποτελεί μεταβολική διαδικασία κατά την οποία το ήπαρ (και σε μικρότερο βαθμό ο φλοιός των νεφρών) συνθέτει νέα γλυκόζη από μη-υδατανθρακικές πηγές, προκειμένου να διατηρηθούν σταθερά τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Μία από τις σημαντικότερες πηγές είναι τα γλυκογονικά αμινοξέα, τα οποία προέρχονται κυρίως από την αποδόμηση πρωτεϊνών του μυϊκού ιστού σε συνθήκες παρατεταμένης νηστείας ή αυξημένων ενεργειακών απαιτήσεων.
Τα αμινοξέα μετατρέπονται σε ενδιάμεσα του κύκλου του κιτρικού οξέος και στη συνέχεια οδηγούνται στη σύνθεση γλυκόζης στο ήπαρ. Με αυτόν τον τρόπο, ο οργανισμός εξασφαλίζει συνεχή παροχή ενέργειας, ιδιαίτερα για ιστούς που εξαρτώνται από τη γλυκόζη, όπως ο εγκέφαλος και τα ερυθροκύτταρα[19, 20].
Β. Γλυκερόλη (από λίπη): Κατά τη λιπόλυση, η γλυκερόλη που προέρχεται από τα τριγλυκερίδια μπορεί να μετατραπεί σε γλυκόζη. Αναλυτικότερα: Κατά τη λιπόλυση, η διάσπαση των τριγλυκεριδίων απελευθερώνει γλυκερόλη, η οποία μεταφέρεται στο ήπαρ και φωσφορυλιώνεται προς γλυκερολόλη-3-φωσφορική.
Στη συνέχεια οξειδώνεται σε διϋδροξυακετόνη-φωσφορική (DHAP), ενδιάμεσο της γλυκολυτικής και νεογλυκογόνου οδού, επιτρέποντας έτσι τη μετατροπή της σε γλυκόζη. Με τον τρόπο αυτό, η γλυκερόλη συμβάλλει στη διατήρηση των επιπέδων γλυκόζης κατά τη νηστεία[21].
Γ.Γαλακτικό οξύ (από τη μυϊκή δραστηριότητα): Το γαλακτικό οξύ μπορεί να ανακυκλωθεί στο ήπαρ για να παραχθεί γλυκόζη (κύκλος Cori). Ο κύκλος Cori (γνωστός και ως κύκλος γαλακτικού) ανακυκλώνει το γαλακτικό που παράγεται στους μύες πίσω σε γλυκόζη στο ήπαρ[4].
Το σώμα μας θεωρεί τη σταθερή συγκέντρωση γλυκόζης στο αίμα (γλυκαιμία) ως απόλυτη προτεραιότητα, ζωτικής σημασίας για τον εγκέφαλο και τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Για το λόγο αυτό, έχει αναπτύξει αποτελεσματικούς μηχανισμούς ασφαλείας, όπως:
Γλυκογόνο: Το γλυκογόνο αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας για τη διατήρηση της γλυκόζης στο αίμα. Το ήπαρ αποθηκεύει γλυκόζη σε μορφή γλυκογόνου και την απελευθερώνει γρήγορα μέσω γλυκογονόλυσης όταν η γλυκαιμία μειώνεται, εξασφαλίζοντας επαρκή ενέργεια για κρίσιμους ιστούς, όπως ο εγκέφαλος και τα ερυθροκύτταρα[21].
Νεογλυκογένεση: Όπως αναφέρθηκε, όταν εξαντληθούν τα αποθέματα, το συκώτι (και σε μικρότερο βαθμό τα νεφρά) παράγει νέα γλυκόζη από μη-υδατανθρακικές πηγές (πρωτεΐνες, λίπη)[22].
Αυτό σημαίνει ότι το αίμα σας θα περιέχει πάντα γλυκόζη, ανεξάρτητα από το αν τρώτε υδατάνθρακες ή όχι. Τα καρκινικά κύτταρα, με την υπερβολική τους ικανότητα, ‘’αχόρταγα’’ να καταναλισκουν γλυκόζη (Warburg φαινόμενο), είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στο να "κλέβουν" αυτή τη διαθέσιμη γλυκόζη από το εσωτερικό περιβάλλον[5].
Άρα, ο καρκίνος δεν “πεινάει” επειδή o ασθενής κόβει τη ζάχαρη — το σώμα θα συνεχίσει να παρέχει στα κύτταρα, υγιή και καρκινικά, την απαραίτητη γλυκόζη [6].
Ποιές είναι οι απόψεις των ειδικών;
Ο Δρ. Santosha Vardhana (ογκολογος, Memorial Sloan Kettering Cancer Center) και η Cara Anselmo (κλινική διαιτολόγος) τονίζουν ότι η πλήρης αποφυγή ζάχαρης δεν είναι ούτε ρεαλιστική ούτε ωφέλιμη [7].
Αντίθετα, μπορεί να προκαλέσει αδυναμία, απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας, ειδικά σε ασθενείς που ήδη υποσιτίζονται.
Επίσης, το Αμερικανικό Ινστιτούτο για την Έρευνα του Καρκίνου (AICR) και το Cancer Research UK συμφωνούν:
Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η ζάχαρη προκαλεί ή επιδεινώνει άμεσα τον καρκίνο [8,9].
Όμως, η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης συμβάλλει έμμεσα, μέσω της παχυσαρκίας, του διαβήτη και της χρόνιας φλεγμονής, των οποίων ευνοεί τη δημιουργία, στην αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης ή υποτροπής καρκίνου [10]. Η υψηλή κατανάλωση «ελευθέρων» σακχάρων μπορεί να αυξάνει την ινσουλινοαντοχή και τα επίπεδα του βιοδραστικού IGF‑I, γεγονός που μπορεί να προάγει την πολλαπλασιαστική ικανότητα των κυττάρων και τη μετάσταση όγκων[23].
Ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι
Η συχνή κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας ζάχαρης είναι σοβαρός παράγοντας αυξησης του κινδύνου καρκινογένεσης, διότι:
-
Αυξάνει το σωματικό βάρος και τον κίνδυνο παχυσαρκίας,
-
Προκαλεί ινσουλινοαντίσταση και αυξημένο τον Ινσουλινοειδή Αυξητικό παράγοντα1 [Insulin-like Growth Factor 1 (IGF-1)], που μπορεί να ευνοήσει την ανάπτυξη όγκων [11], Μειώνει την ποιότητα της διατροφής, αντικαθιστώντας θρεπτικά τρόφιμα με «κενές θερμίδες»,
-
Μπορεί να επιδεινώσει την κόπωση ή την φλεγμονή σε ασθενείς υπό θεραπεία [12].
Πότε η ζάχαρη επιτρέπεται ή είναι χρήσιμη
Σε ασθενείς με ανορεξία ή καχεξία (απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας), λίγη ζάχαρη ή μέλι μπορεί να βοηθήσει στην πρόσληψη θερμίδων [13].
Επίσης, βοηθά στη βελτίωση της γεύσης φαρμάκων ή συμπληρωμάτων και μπορεί να χρησιμοποιείται μέσα σε ισορροπημένα γεύματα (π.χ. γιαούρτι με φρούτα και λίγο μέλι) [14].
Τι να προτιμούν οι καρκινοπαθείς;
Φυσικές πηγές σακχάρων:
Φρούτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, λαχανικά, (περιέχουν και φυτικές ίνες, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά) [15].
- Περιορισμός προστιθέμενης ζάχαρης:
Αποφυγή αναψυκτικών, γλυκών, έτοιμων χυμών, δημητριακών με ζάχαρη [16].
- Ισορροπημένη διατροφή:
Πλούσια σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, υγιεινά λιπαρά και σύνθετους υδατάνθρακες, υπερώριμων φρούτων [17].
Λήψη διατροφικών συμβουλών από τον ογκολόγο ή τον θεράποντα ιατρό και με τον ειδικό διατροφολόγο εξειδικευμένο στην αντιμετώπιση καρκινοπαθών:
Η διατροφή πρέπει να είναι εξατομικευμένη, ανάλογα με τον τύπο καρκίνου, το στάδιο και τη θεραπεία [18].
Συνοψίζοντας
Ερώτηση
|
Απάντηση
|
Τρέφει η ζάχαρη τον καρκίνο;
|
Όχι άμεσα — όλα τα κύτταρα χρησιμοποιούν γλυκόζη
|
Πρέπει να την κόψει τελείως ο ασθενής;
|
Όχι, αυτό μπορεί να είναι βλαβερό.
|
Τι πρέπει να κάνει;
|
Να περιορίσει τα επεξεργασμένα σάκχαρα και να προτιμά φυσικές πηγές.
|
Τι προσφέρει η σωστή διατροφή;
|
Ενίσχυση ανοσοποιητικού, καλύτερη αντοχή στη θεραπεία, σταθερό βάρος.
|
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
1.Liberti MV, Locasale JW. The Warburg Effect: How Does it Benefit Cancer Cells? Trends in Biochemical Sciences. 2016;41(3):211-218. doi:10.1016/j.tibs.2015.12.001.
2.Petersen MC, Shulman GI. Mechanisms of hepatic insulin resistance and gluconeogenesis. Nature Reviews Endocrinology. 2018;14(3):133–150. doi:10.1038/nrendo.2017.186.
3.Perry RJ. Hepatic gluconeogenesis and metabolic disease. Nature Reviews Endocrinology. 2023;19(3):151-164. doi:10.1038/s41574-022-00772-4.
4.O’Brien RM. Glucose homeostasis and the regulation of gluconeogenesis. Endocrine Reviews. 2022;43(3):345 367. doi:10.1210/endrev/bnac004.
5.DeBerardinis RJ, Chandel NS. We need to talk about the Warburg effect. Nature Metabolism. 2022;4(3):233-240. doi:10.1038/s42255-022-00559-1.
6.Collier RJ, Bauman DE. Update on human health concerns of recombinant bovine somatotropin use in dairy cows. J Anim Sci. 2014;92(5):1800–1807.
7.Vardhana S, Anselmo C. Should people with cancer avoid sugar? Memorial Sloan Kettering Cancer Center. 2022. Available at: https://www.mskcc.org/news/should-people-with-cancer-avoid-sugar
8.American Institute for Cancer Research (AICR). Does sugar feed cancer? AICR Cancer Prevention Blog. 2021. Available from: https://www.aicr.org/cancer-prevention/healthy-eating/does-sugar-feed-cancer/
9.Cancer Research UK. Sugar and cancer risk. Cancer Research UK Patient Information. 2022. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/causes-of-cancer/diet-and-cancer/sugar-and-cancer
10.Loftfield E, Freedman ND, Dodd KW, et al. Patterns of sugar-sweetened beverage intake and the risk of obesity, type 2 diabetes, and cancer: prospective analysis of the NIH-AARP Diet and Health Study. American Journal of Clinical Nutrition. 2021;113(2):279-290. doi:10.1093/ajcn/nqaa299.
11.Renehan AG, Zwahlen M, Minder C, O’Dwyer ST, Shalet SM, Egger M. Insulin-like growth factor (IGF)-I, IGF binding protein-3, and cancer risk: systematic review and meta-regression analysis. The Lancet. 2004;363(9418):1346–1353. doi:10.1016/S0140-6736(04)16044-3.
Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας
Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.
|
|
