Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD,
ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist Το τατουάζ ή δερματοστιξία είναι μια αρχαία πρακτική καλλωπισμού του δέρματος και μέσο επίδειξης κοινωνικής ταυτότητας που ξεκίνησε στη Λίθινη Εποχή, 6000 χρόνια π.Χ. [1].
Δρ Δημήτριος Ν,. Γκέλης, MD, ORL, DDS, PhDΗ δημοτικότητα των τατουάζ έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα αυτή η διαδικασία μπορεί να συμβεί εκούσια ή μπορεί να εφαρμοστεί σκόπιμα για αισθητικούς ή ιατρικούς λόγους. Oι συνηθέστεροι λόγοι που οι άνθρωποι κάνουν τατουάζ είναι οι ακόλουθοι[2]:
Να εκφράσουν τη μοναδική τους ταυτότητα
Να εκφράσουν τα συναισθήματά τους
Να κάνουν μια κοινωνική δήλωση
Να δείξουν το πάθος τους για την τέχνη
Να βελτιώσουν την προσωπική τους εμφάνιση
Για να καλύψουν ουλές ή άλλα σημάδια
Να επαναστατήσουν ενάντια στους κοινωνικούς κανόνες και θεσμούς
Να ταιριάζουν με κάποιον άλλον
Να ακολουθήσουν μια τάση της μόδας.
Κατά τη διάρκεια της δερματοστιξίας με τη βοήθεια ειδικής σύριγγας, που περιέχει το χρώμα και ειδική βελόνη, γίνεται ενδοδερμική έγχυση μη βιοαποδομήσιμων και αναλλοίωτων εξωγενών χρωστικών.
H ειδική σύριγγα και βελόνα για τατουάζ
Από το 1970, τα τατουάζ είναι της μόδας και προσελκύουν όλο και περισσότερο τους νέους. Πολλοί ζωγράφοι έχουν γίνει δερματοστίκτες και δημιουργούν στο δέρμα των πελατών τους εικόνες διαφόρων τεχνοτροπιών. Στις ΗΠΑ, το 25% των ατόμων ηλικίας 18 έως 50 ετών έχουν σε κάποια περιοχή του δέρματός τους τατουάζ.
Στην Ευρώπη, ο επιπολασμός είναι περίπου 10% (ποσοστό που λαμβάνεται στη Γερμανία και την Αγγλία)[3], που σημαίνει ότι περίπου εκατό εκατομμύρια άνθρωποι έχουν τατουάζ στην Ευρώπη [4].
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι το 65% των ατόμων που έκαναν τατουάζ στις ΗΠΑ απέκτησαν το πρώτο τους τατουάζ πριν από την ηλικία των 24 ετών. Επιπλέον, οι νέοι φαίνεται να έχουν μεγαλύτερα και περισσότερα τατουάζ από τους μεγαλύτερους[5].
Η ενδοδερμική ένεση του μελανιούτατουάζ γίνεται στο χόριο του δέρματος
Ωστόσο, η εισαγωγή εξωγενών χρωστικών στο χόριο του δέρματος (η βασική στιβάδα του δέρματος, κάτω από την επιδερμίδα) δεν είναι χωρίς παρενέργειες: Σύμφωνα με την έρευνα που έκανε η Ines Klügl και οι συνεργάτες της το 2010 στο Διαδίκτυο σε γερμανόφωνες χώρες και στη Γερμανία σε 3.411 άτομα παρατηρήθηκαν τα εξής [3]:
Οι συμμετέχοντες είχαν πολλά (28%; >4) και μεγάλα τατουάζ (36%, >ή=900 cm2). Μετά τη δημιουργία του τατουάζ, οι άνθρωποι περιέγραψαν την εμφάνιση δερματικών προβλημάτων σε ποσοστό 67,5% ή συστηματικές αντιδράσεις σε ποσοστό 6,6%. Τέσσερις εβδομάδες μετά το τατουάζ, το 9% των δερματοστιχθέντων εξακολουθούσε να έχει προβλήματα υγείας.
Το 6% ανέφερε επίμονα προβλήματα υγείας λόγω του τατουάζ, εκ των οποίων οι γυναίκες (7,3%) ανησυχούσαν συχνότερα από τους άνδρες (4,2%).
Τα έγχρωμα τατουάζ προκάλεσαν πιο βραχυπρόθεσμες δερματικές αντιδράσεις ή συστηματικές αντιδράσεις συγκριτικά με τα μαύρα τατουάζ. Επίσης το μέγεθος των τατουάζ και η ηλικία κατά τη στιγμή του τατουάζ παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλά προβλήματα υγείας[3].
Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματά αυτά μας δείχνουν ότι εκατομμύρια άνθρωποι στον δυτικό κόσμο μπορεί να έχουν παροδικά ή επίμονα προβλήματα υγείας μετά το τατουάζ. Πολλά άτομα που αποφασίζουν να κάνουν τατουάζ επιλέγουν να κανουν πολυάριθμα και μεγάλου μεγέθους τατουάζ. Έτσι, οι δερματοστίχτες ζωγράφοι τατουάζ εγχέουν αρκετά γραμμάρια χρωστικών για τατουάζ στο δέρμα. Οι χρωστικές αποθηκεύονται στο δέρμα και παραμένουν εκεί για μια ζωή μέσα στο δέρματα οποία εν μέρει εξαπλώνονται και στο ανθρώπινο σώμα και παραμένουν για μια ζωή και να δημιουργήσουν πρόσθετα προβλήματα υγείας, μακροπρόθεσμα[4].
Όπως απέδειξε η Mitra Sepehri και οι συνεργάτες της (1917) σε πειραματόζωα, εκτός από τις ενδοκυτταρικές χρωστικές τατουάζ στο δέρμα και στους λεμφαδένες υπήρχαν εναποθέσεις μαύρων και κόκκινων χρωστικών τατουάζ στα ηπατικά κύτταρα του Kupffer. Έτσι, η χρωστική ουσία του τατουάζ διανέμεται από το δέρμα με τατουάζ μέσω της ροής του αίματος σε αυτό το σημαντικό όργανο αποτοξίνωσης[12].
Η θεραπεία των επιπλοκών που σχετίζονται με το τατουάζ μπορεί να περιλαμβάνει τοπικά καταστροφικά μέτρα (κρυοθεραπεία, ηλεκτροχειρουργική, δερμοαπόξεση, χημική καταστροφή, καταστροφή με αφαιρετικό λέιζερ), χειρουργική εκτομή και θερμόλυση της χρωστικής με χρήση θεραπείας λέιζερ με μεταγωγή ποιότητας [Quality-switched (Q-switched) laser]. Το λέιζερ με μεταγωγή ποιότητας (Q-switched) είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος αφαίρεσης τατουάζ με ελάχιστες αρνητικές συνέπειες[5, 6].
Σχέση του τατουάζ και του καρκίνου του δέρματος
Μεταξύ των ιατρικών επιπλοκών που μπορεί να σχετίζονται με το τατουάζ, όχι σπάνια, περιλαμβάνεται και ο καρκίνος του δέρματος. Το 2020 ο Philip R Cohen και οι συνεργάτες του[11] περιέγραψαν τα χαρακτηριστικά ενός άνδρα 46 ετών που ανέπτυξε βασικοκυτταρικό καρκίνωμα σε ένα τατουάζ στην αριστερή του ωμοπλάτη και ανασκόπησαν τα χαρακτηριστικά 13 άλλων ασθενών (7 άνδρες και 6 γυναίκες) με βασικοκυτταρικό καρκίνωμα που σχετιζόταν με τατουάζ [11]. Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα εμφανίζεται συνήθως στο εκτεθειμένο στον ήλιο δέρμα ατόμων ηλικίας 60 ετών και άνω, των οποίων το τατουάζ υπάρχει συχνά για 20 χρόνια ή περισσότερο.
Η παθογένεση ενός βασικοκυτταρικού καρκινώματος που αναπτύσσεται μέσα σε ένα τατουάζ μπορεί να είναι απλώς μια σύμπτωση. Ωστόσο, υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι το τατουάζ και το επακόλουθο βασικοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να είναι συμπτωματικά συμβάντα όπου είτε το τραύμα που σχετίζεται με την ένεση του τατουάζ, είτε οι χρωστικές και οι χρωστικές ουσίες του τατουάζ (στη φυσική τους κατάσταση ή μετά από αλλοίωση της υπεριώδους ακτινοβολίας) ή και τα δύο έχουν καρκινογόνο επίδραση στο την ανάπτυξη του βασικοκυτταρικού καρκινώματος σε αυτή τη θέση[11].
Το 2023 ο Ricci F, και οι συνεργάτες του έκαναν συστηματική βιβλιογραφική αναζήτηση δημοσιεύσεων από την αρχή έως τον Σεπτέμβριο του 2021 μέσω των ψηφιακών μηχανών έρευνας Medline (PubMed), Scopus και Google Scholar, προκειμένου να εντοπιστούν όλες οι περιπτώσεις πρωτογενών μελανωμάτων που εκδηλώθηκαν σε δέρμα, ζτο οποίο είχε ζωγραφιστεί τατουάζ[7].
Συνολικά, εντόπισαν 35 περιπτώσεις (32 άνδρες, τρεις γυναίκες) μελανώματος που προέκυψε από τατουάζ στο δέρμα. Είναι ενδιαφέρον ότι τα περισσότερα μελανώματα εμφανίστηκαν σε σκούρο μπλε (10/35), μαύρο (12/35) ή μπλε τατουάζ (3/35).
Για να γίνει ένα τατουάζ μεγάλης επιφάνειας απαιτείται να ενεθούν στο δέρμα μεγάλες ποσότητες χρωστικών. Οι χρωστικές για τατουάζ συνήθως περιέχουν διάφορες ουσίες, των οποίων το χρωστικό συστατικό είναι το κύριο συστατικό που μπορεί να αντιστοιχιστεί σε δύο διαφορετικές ομάδες.
Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τα άμορφα σωματίδια του άνθρακα (μαύρο χρώμα), τα οποία βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά στα μαύρα τατουάζ. Στη δεύτερη ομάδα χρησιμοποιούνται:
Α. Αζωχρωστικέςπου περιλαμβάνουν όλες τις αποχρώσεις του κόκκινου, πορτοκαλί και του κίτρινου και
Β. Πολυκυκλικές χρωστικές για να δημιουργήσουν σχεδόν όλα τα χρώματα του ορατού φάσματος. Λόγω της διαφορετικής αλλά συχνά πολύπλοκης χημείας τους, οι χρωστικές για τατουάζ συνήθως περιέχουν διάφορες ενώσεις, καθώς και υποπροϊόντα και ακαθαρσίες που μπορεί να δημιουργούν ανησυχίες για την υγεία. Οι επαγγελματίες τατουάζ εγχέουν αυτό το μείγμα στο δέρμα χρησιμοποιώντας τις συμπαγείς βελόνες των μηχανών τατουάζ.
Είναι γνωστό ότι μέρος των εγχεόμενων χρωστικών για τατουάζ μεταφέρεται κυρίως μακριά από το δέρμα μέσω του λεμφικού συστήματος. Εκτός από αυτό, η έκθεση του δέρματος με τατουάζ στην ηλιακή ακτινοβολία ή στο φως λέιζερ μπορεί να προκαλέσει αποσύνθεση των μορίων της χρωστικής ουσίας που οδηγεί σε νέες και πιθανές επικίνδυνες χημικές ενώσεις[7].
Τα μαύρα μελάνια τατουάζ βασίζονται συνήθως στην αιθάλη, δεν ελέγχονται και ενδέχεται να περιέχουν επικίνδυνους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH). Μέρος των PAH πιθανώς να παραμείνει στο δέρμα για όλη τη ζωή, να απορροφάει την υπεριώδη ακτινοβολία και να παράγει μονήρες οξυγόνο, το οποίο μπορεί να επηρεάσει την ακεραιότητα του δέρματος. Το τατουάζ με μαύρα μελάνια συνεπάγεται την έγχυση σημαντικών ποσοτήτων φαινόλης και PAH στο δέρμα[8].
Τα άτομα που κάνουν τατουάζ με μελάνια που περιέχουν χρωστικές με πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες θα πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά το δέρμα τους, διότι υπάρχουν ανησυχίες για την ασφάλεια τους, που σχετίζεται με την τοξικότητά τους. Είναι σημαντικό για τους καλλιτέχνες και τους καταναλωτές να χρησιμοποιούν μελάνια από αξιόπιστους κατασκευαστές που συμμορφώνονται με τα πρότυπα ασφαλείας και αποφεύγουν γνωστές επικίνδυνες ενώσεις)[8].
Από την τοξικολογική μελέτη της Miriam Arl και των συνεργατών της των μελανιών για τατουάζ και των επιδράσεων τους στα επιδερμικά κύτταρα και στο περιβάλλον προέκυψε το συμπέρασμα ότι το κόκκινο μελάνι, ακολουθούμενο από το πράσινο, παρουσίασε την υψηλότερη τοξικότητα, η οποία μπορεί να σχετίζεται με τις αζωχρωστικές και όχι με το μεταλλικό κλάσμα. Το μαύρο μελάνι βρέθηκε να είναι το ασφαλέστερο τοξικολογικά[9].
Οι περισσότεροι από αυτούς τους PAH είναι καρκινογόνοι και μπορεί επιπλέον να δημιουργήσουν επιβλαβές μονήρες οξυγόνο μέσα στο χόριο, όταν το δέρμα εκτίθεται σε ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία Α [8].
Υπό το πρίσμα των διαφόρων επικίνδυνων ουσιών που υπάρχουν στις χρωστικές του τατουάζ και στα προϊόντα αποσύνθεσής τους, το τατουάζ μπορεί να αποτελεί κίνδυνο για την υγεία όχι μόνο για το δέρμα, αλλά και για άλλα όργανα του ανθρώπου.
Το μελάνι τατουάζ περιέχει συχνά καρκινογόνες χημικές ουσίες, π.χ. πρωτογενείς αρωματικές αμίνες, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και μέταλλα. Η διαδικασία του τατουάζ προκαλεί μια ανοσολογική απόκριση που προκαλεί μετατόπιση του μελανιού του τατουάζ από το σημείο της ένεσης. Η μεταφορά και εναπόθεση της χρωστικής του τατουάζ στους λεμφαδένες έχει επιβεβαιωθεί, αλλά οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της στην υγεία παραμένουν ανεξερεύνητες.
Γιαυτό το λόγο ο Christel Nielsen και οι συνεργάτες του (2024) ερεύνησαν τα Μητρώα Εθνικής Αρχής της Σουηδίας με πλήρη πληθυσμιακή κάλυψη και ερεύνησαν τη σχέση μεταξύ της έκθεσης στο τατουάζ και του και της εκδήλωσης κακοήθους λεμφώματος, καθώς και των υποτύπων λεμφώματος. Τα ευρήματά τους έδειξαν ότι η έκθεση στο τατουάζ σχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης κακοήθους λεμφώματος. Γι΄αυτό απαιτείται επειγόντως περισσότερη επιδημιολογική έρευνα για να διαπιστωθεί η αιτιότητα[10].
Ωστόσο, το τατουάζ μπορεί να καταστήσει πιο δύσκολο τον εντοπισμό και την παρακολούθηση μελαγχρωματικών βλαβών, καθυστερώντας πιθανώς τη διάγνωση δερματικών κακοηθειών. Οι ασθενείς με υψηλό κίνδυνο μελανώματος θα πρέπει να προειδοποιούνται για τους κινδύνους που συνδέονται με τέτοιες διαδικασίες[7].
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
1.Deter-Wolf A. The Material Culture and Middle Stone Age Origins of Ancient Tattooing. In: Tattoos and Body Modifications in Antiquity. Proceedings of the Sessions at the EAA Annual Meetings in The Hague and Oslo, 2010/11. Switzerland: Zurich Studies in Archaeology; (2013). p. 15–26.
2.Luzelle Naudé, Jacques Jordaan, and Luna Bergh. “My Body is My Journal, and My Tattoos are My Story”: South African Psychology Students’ Reflections on Tattoo Practices. Current Psychology. February 2019, Volume 38, Issue 1, pp 177–186.
3.Islam PS, Chang C, Selmi C, Generali E, Huntley A, Teuber SS, et al. Medical Complications of Tattoos: A Comprehensive Review. Clinic Rev Allerg Immunol (2016) 50:273–86. Dermatology. 2010 Aug;221(1):43-50.
4.Laumann AE, Derick AJ. Tattoos and Body Piercings in the United States: A National Data Set. J Am Acad Dermatol (2006) 55:413–21.
5.Williams N. Quality-switched laser tattoo removal. JAAPA. 2014 Jun;27(6):53-6.
6.Hernandez L, Mohsin N, Frech FS, Dreyfuss I, Vander Does A, Nouri K. Laser tattoo removal: laser principles and an updated guide for clinicians. Lasers Med Sci. 2022 Aug;37(6):2581-2587.
7.Ricci F, Fania L, Antonelli F, Ricci F, Perino F, Di Lella G, Pallotta S, Fortes C, Panebianco A, Abeni D Melanoma on tattoos: a case study and review of the literature. Eur J Dermatol. 2022 Nov 1;32(6):703-708.
8.Johannes Regensburger, Karin Lehner, Tim Maisch, Rudolf Vasold, Francesco Santarelli, Eva Engel, Anita Gollmer, Burkhard König, Michael Landthaler, Wolfgang Bäumler. Tattoo inks contain polycyclic aromatic hydrocarbons that additionally generate deleterious singlet oxygen. Exp Dermatol. 2010 Aug;19(8):e275-81.
9.Arl M, Nogueira DJ, Schveitzer Köerich J, Mottim Justino N, Schulz Vicentini D, Gerson Matias W. Tattoo inks: Characterization and in vivo and in vitro toxicological evaluation. J Hazard Mater. 2019 Feb 15;364:548-561.
10.Christel Nielsen, Mats Jerkeman, Anna Saxne Jöud. Tattoos as a risk factor for malignant lymphoma: a population-based case-control study. EClinicalMedicine. 2024 May 21:72:102649.
11.Philip R Cohen, Christof P Erickson, Nathan S Uebelhoer, Antoanella Calame.Tattoo-Associated Basal Cell Carcinoma: Coincident or Coincidence. Biomed Hub . 2020 Jul 8;5(2):2055-2062.
12.Sepehri M, Sejersen T, Qvortrup K, Lerche CM, Serup J. Tattoo Pigments Are Observed in the Kupffer Cells of the Liver Indicating Blood-Borne Distribution of Tattoo Ink. Dermatology. 2017;233(1):86-93.
Σημείωση:Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας
Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.
